Giảm “room” tín dụng nếu không hạ lãi suất: Ngân hàng sẽ chịu tác động thế nào?

NHNN dự kiến gắn “room” tín dụng 2027 với việc giảm lãi suất. Ảnh: VGP

Sáng 13/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì cuộc họp với NHNN và các ngân hàng thương mại về các giải pháp bảo đảm thanh khoản, ổn định lãi suất và cung ứng vốn cho nền kinh tế. Đáng chú ý, trong báo cáo chuẩn bị cho cuộc họp, NHNN cho biết sẽ căn cứ việc tuân thủ chỉ đạo về giảm mặt bằng lãi suất để giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027. Những tổ chức tín dụng không thực hiện đúng chỉ đạo có thể bị giảm “room” tín dụng.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn chịu nhiều sức ép, trong khi chênh lệch tín dụng - huy động VND của hệ thống hiện khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Thêm áp lực giảm lãi suất

Theo NHNN, lãi suất tiền gửi và cho vay đã có xu hướng tăng từ cuối năm 2025 và tiếp tục tăng đáng kể trong 3 tháng đầu năm 2026, hình thành một mặt bằng lãi suất mới.

Trong khi đó, nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng dự kiến tiếp tục gia tăng để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Tốc độ tăng trưởng huy động vốn toàn hệ thống vẫn thấp hơn tín dụng, khiến áp lực cân đối nguồn vốn của các tổ chức tín dụng hiện hữu.

NHNN đánh giá mặt bằng lãi suất thời gian tới còn chịu sức ép từ nhu cầu vốn tăng, áp lực lạm phát và diễn biến lãi suất quốc tế. Trong những tháng còn lại của năm 2026, CPI bình quân mỗi tháng chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,34% để bảo đảm mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Cùng với đó, nguồn vốn của hệ thống có thể biến động mạnh theo dòng tiền Kho bạc Nhà nước. Số dư tiền gửi Kho bạc Nhà nước (KBNN) tại các tổ chức tín dụng từng dao động từ khoảng 460.000 tỷ đồng ngày 23/2 lên khoảng 743.000 tỷ đồng ngày 24/7. Có thời điểm mức biến động trong một ngày lên tới khoảng 70.000 tỷ đồng.

Theo NHNN, khi một lượng tiền lớn của KBNN đến hạn hoặc ngân sách Nhà nước thu thuế vào cuối tháng, cuối quý, nguồn vốn của các tổ chức tín dụng có thể biến động, khiến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng nhanh.

Trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn huy động, yêu cầu giảm lãi suất cho vay vì vậy đặt các ngân hàng trước bài toán cân đối giữa chi phí vốn, thanh khoản và lợi nhuận. Việc NHNN đưa mức độ tuân thủ chỉ đạo về lãi suất vào căn cứ giao “room” năm 2027 có thể tạo thêm động lực để các ngân hàng tiết giảm chi phí, tối ưu nguồn vốn và hạ lãi suất cho vay.

Tác động đến cạnh tranh giữa các ngân hàng

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng việc gắn chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027 với mức độ tuân thủ yêu cầu giảm mặt bằng lãi suất là một tín hiệu chính sách đáng chú ý.

Theo ông Huy, đây không nên chỉ được nhìn dưới góc độ “siết room”, mà có thể trở thành công cụ khuyến khích các ngân hàng nâng cao hiệu quả, giảm chi phí vốn và chia sẻ lợi ích với nền kinh tế.

Khi “room” tín dụng tiếp tục là một nguồn lực quan trọng đối với hoạt động ngân hàng, việc phân bổ gắn với khả năng giảm lãi suất có thể khiến các tổ chức tín dụng phải chú trọng hơn tới chi phí huy động, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực quản trị.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi.

Tuy nhiên, giảm lãi suất bền vững phải bắt đầu từ giảm chi phí vốn và nâng năng suất của hệ thống ngân hàng, thay vì tạo ra một cuộc đua giảm lãi suất bằng mọi giá. Nếu lãi suất cho vay giảm nhưng chi phí huy động vẫn cao, biên lợi nhuận bị thu hẹp quá mức hoặc tiêu chuẩn tín dụng bị nới lỏng, rủi ro có thể xuất hiện với độ trễ và cuối cùng ảnh hưởng tới sự an toàn của hệ thống.

Do đó, theo ông Huy, khi phân bổ “room” tín dụng năm 2027, NHNN có thể xem xét đồng bộ các yếu tố như năng lực quản trị rủi ro, chất lượng tài sản, chi phí vốn, thanh khoản, khả năng huy động nguồn vốn ổn định và hiệu quả sử dụng vốn.

Vị chuyên gia khuyến nghị NHNN nghiên cứu bộ tiêu chí đánh giá minh bạch, định lượng và có độ trễ hợp lý để phân biệt giữa việc giảm lãi suất thực chất với những trường hợp ngân hàng gặp hạn chế khách quan về nguồn vốn và thanh khoản. Điều này vừa tạo động lực cho các ngân hàng chủ động giảm chi phí, vừa bảo đảm tính công bằng và an toàn hệ thống.

Về dài hạn, mục tiêu không phải tạo ra “tín dụng rẻ nhất”, mà là tạo ra dòng vốn có chi phí hợp lý, được phân bổ đúng doanh nghiệp, đúng lĩnh vực và tạo ra năng suất cao nhất.

Theo NHNN, dư địa để chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng hiện khá hạn chế do rủi ro lạm phát, biến động quốc tế và khả năng cân đối vốn của hệ thống tổ chức tín dụng.

Cơ quan quản lý sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối hợp với chính sách tài khóa; điều hành nghiệp vụ thị trường mở bám sát mục tiêu, duy trì các mức lãi suất điều hành hợp lý và tái cấp vốn cho các tổ chức tín dụng để hỗ trợ thanh khoản.

Về tín dụng, NHNN sẽ điều hành phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát, thị trường tiền tệ và khả năng hấp thụ vốn. Dòng vốn tiếp tục được định hướng vào sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các dự án lớn, trọng điểm.