Bán điện theo giờ trong ngày - Cách thế giới áp dụng và định hướng tiếp cận của Việt Nam
Bán điện theo giờ trong ngày, hay biểu giá điện theo giờ (TOU - Time-of-Use) là dự thảo mới do Bộ Công Thương đề xuất áp dụng với nhóm khách hàng sinh hoạt gia dụng trong tương lai. Phương pháp bán điện theo giờ ra đời trong bối cảnh nhu cầu điện tăng cao, nguồn cung gặp nhiều khó khăn, hình thái khí hậu cực đoan và hướng đến việc điều chỉnh thời gian sử dụng điện nhằm giảm áp lực đầu tư nguồn cung, cũng như sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn cho chính hộ tiêu dùng.
Biểu giá TOU - Cách quản lý của một số công ty điện trên thế giới:
Ngày càng nhiều nhà cung cấp điện áp dụng giá theo giờ sử dụng trong các gói khác nhau để giúp người dùng tiết kiệm tiền. Trong thị trường năng lượng cạnh tranh, các gói này là động lực để thay đổi thói quen sử dụng năng lượng theo cách để cân bằng cung, cầu trên lưới điện. Nếu có khả năng linh hoạt về thời điểm sử dụng điện, các gói TOU có thể là một lựa chọn hấp dẫn cho người tiêu dùng.
Nhu cầu điện không ổn định trong ngày. Mọi người sử dụng nhiều điện hơn khi các doanh nghiệp hoạt động và khi hệ thống HVAC (sưởi ấm, thông gió và điều hoà không khí) cùng vận hành. Vào ban đêm, mọi người đi ngủ, rất nhiều doanh nghiệp đều ngừng hoạt động, nhu cầu điện thường giảm mạnh. Hiểu được cách tính giá điện, người dùng sẽ phải trả ít tiền hơn, kể cả thời gian nhu cầu thấp.
Với gói giá TOU, chi phí năng lượng phụ thuộc vào thời điểm sử dụng. Giá điện sẽ thấp hơn trong giờ thấp điểm (chẳng hạn như ban đêm và cuối tuần) - đồng nghĩa giảm chi phí điện (kể cả khi dùng nhiều điện trong thời gian này). Khách hàng cân nhắc giữa các gói điện giá cố định và giá biến thiên khi xem xét các gói điện theo thời gian sử dụng.
Ngành điện các nước thường định nghĩa giờ cao điểm là từ 7 giờ sáng đến 11 giờ tối các ngày trong tuần, giờ thấp điểm là từ 11 giờ tối đến 7 giờ sáng (kể cả ngày vào cuối tuần và ngày lễ). Một số nước khác chia làm ba khung giờ: Cao điểm, bình thường và thấp điểm.
Giá điện TOU hiểu đơn giản là các gói điện có giá thay đổi tùy thuộc vào thời gian trong ngày. Thay vì trả một mức giá cố định, giá điện sẽ đắt hơn trong giờ cao điểm và rẻ hơn khi giờ thấp điểm. Khi ngày càng nhiều công ty điện lực áp dụng giá TOU, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hóa đơn tiền điện của người tiêu dùng và nâng cao giá trị hệ thống năng lượng mặt trời (NLMT) và pin lưu trữ.
Mỗi công ty điện lực cấu trúc giá TOU khác nhau, nhưng đây là một ví dụ phổ biến được các công ty điện lực tại California (Hoa Kỳ) như hãng PG&E và SDG&E áp dụng:
Thời gian | Mức giá | Giới hạn điển hình |
Ngoài giờ cao điểm | Thấp nhất | 12 h sáng - 4 giờ chiều và 9 giờ chiều - 12 giờ sáng |
Giờ cao điểm | Cao nhất | 4 giờ chiều - 9 giờ chiều |
Vào cuối tuần, hoặc ngày lễ, giờ cao điểm có thể không áp dụng. Trong một số biểu giá TOU, giữa trưa có thể là giờ trung bình, hoặc là giờ cao điểm (tùy thuộc vào mùa, đặc biệt là theo biểu giá điện mặt trời của California).
Mục tiêu rất đơn giản, khuyến khích các hộ gia đình chuyển việc sử dụng điện sang những thời điểm cung cấp điện dễ dàng và ít tốn kém hơn.
Tại sao các công ty điện lực lại chuyển sang dùng biểu giá TOU?
Giá điện không giống nhau ở mọi thời điểm trong ngày, điều này đặc biệt đúng đối với các công ty điện lực. Các công ty điện dựa vào một lượng điện năng sản xuất ổn định để đáp ứng nhu cầu thông thường. Điều này được gọi là phụ tải điện năng cơ bản và nó tương đối rẻ, vì đến từ các nhà máy lớn, hiệu quả hoạt động liên tục. Nhưng nhu cầu không ổn định. Nó tăng vào những buổi chiều nóng bức, giảm vào cuối đêm và thay đổi theo mùa.
Để đáp ứng, các công ty điện lực thường cần phải khởi động thêm các nhà máy điện dự phòng và tốn kém hơn; mua thêm điện trong thời gian ngắn, đôi khi chỉ báo trước vài phút; và sử dụng các nguồn kém hiệu quả hơn và đắt hơn.
Trong những khung giờ cao điểm, chi phí cung cấp điện có thể tăng mạnh. Nếu mọi người đều trả một mức giá cố định, các công ty điện lực sẽ phải gánh chịu những chi phí cao hơn trong khi người tiêu dùng không biết khi nào điện đắt nhất. Giá điện theo TOU giải quyết vấn đề đó bằng cách điều chỉnh giá cả phù hợp với nhu cầu thực tế, khuyến khích mọi người sử dụng ít điện hơn khi lưới điện đang chịu áp lực. Điều đó có nghĩa là thói quen sử dụng điện có thể trực tiếp góp phần vào một hệ thống năng lượng hiệu quả và tiết kiệm hơn. Một số công ty điện lực còn kết hợp TOU với giá điện giờ cao điểm (CPP), trong đó giá điện có thể tăng cao hơn nữa trong các trường hợp khẩn cấp của lưới điện.
Khi nhiều khách hàng chuyển sang sử dụng điện vào những thời điểm nhu cầu thấp điểm. Chẳng hạn như ban đêm, có thể giúp làm giảm sự biến động nhu cầu trong suốt cả ngày, giảm bớt áp lực lên cơ sở hạ tầng lưới điện.
Tại châu Âu có Tây Ban Nha và Anh là hai nước tiên phong dùng biểu giá TOU:
Từ tháng 6/2021, Tây Ban Nha chính thức áp dụng biểu giá tự nguyện cho người tiêu dùng nhỏ (PVPC), hay còn gọi là biểu giá 2.0TD, thay cho biểu giá trước đó bằng một cơ chế thống nhất dựa trên mức giá điện thay đổi theo từng khung giờ trong ngày. Biểu giá chia ba khung: Giờ cao điểm (10h-14h và 18h-22h các ngày trong tuần), giờ tiêu chuẩn (8h-10h, 14h-18h và 22h-24h các ngày trong tuần) và giờ thấp điểm với mức giá rẻ nhất (0h-8h hằng ngày, cùng toàn bộ cuối tuần và ngày lễ). Cơ quan vận hành lưới điện quốc gia Red Eléctrica công bố giá điện cho ngày kế tiếp vào lúc 20h15 mỗi ngày, tạo điều kiện để người dân chủ động điều chỉnh kế hoạch tiêu thụ.
Khác với Tây Ban Nha, Anh không áp dụng một biểu giá TOU bắt buộc, mà thay vào đó, các nhà cung cấp điện được quyền thiết kế mô hình riêng. Một trong những mô hình tiêu biểu là Agile Octopus do Octopus Energy triển khai từ năm 2018. Đây cũng có thể hiểu là biểu giá TOU đầu tiên tại Anh điều chỉnh giá mỗi 30 phút, phản ánh trực tiếp diễn biến của thị trường điện bán buôn theo thời gian thực. Octopus Energy cũng là đơn vị tiên phong áp dụng cơ chế “giá âm”. Theo đó, khách hàng sẽ được trả tiền để sử dụng điện khi giá thị trường xuống dưới 0. Giá điện cho ngày kế tiếp được công bố từ khoảng 16h, cho phép người dùng lên kế hoạch tiêu thụ từ tối hôm trước.
Theo báo trực tuyến Electric Home, Chính phủ Anh ước tính, các mô hình lưới điện linh hoạt có thể giúp tiết kiệm tới 40 tỷ bảng Anh chi phí đầu tư nâng cấp hạ tầng điện trong những thập kỷ tới. Số liệu từ Octopus Energy cũng cho thấy, khách hàng sử dụng tiết kiệm trung bình khoảng 440 bảng (khoảng 15,3 triệu VNĐ) trong năm 2023 so với biểu giá thông thường. Đối với nhóm doanh nghiệp, chương trình :”Saving Sessions” giai đoạn 2023-2024 ghi nhận hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ cắt giảm trên 20% điện năng tiêu thụ trong các khung giờ cao điểm.
So sánh giá cố định so với TOU - Hóa đơn giảm mức nào?
Trong gói giá cố định, mỗi kWh sử dụng đều có giá như nhau, bất kể thời điểm sử dụng. Tuy nhiên, các gói này đôi khi có thể đắt hơn trên mỗi kWh so với gói TOU thấp nhất, điều này khuyến khích nhiều khách hàng chuyển sang TOU để có giá điện rẻ hơn ngoài giờ cao điểm.
Trong gói TOU, hóa đơn của khách hàng phụ thuộc vào thời điểm bật các thiết bị. Giả sử sử dụng máy sấy quần áo, tiêu thụ 2kWh:
- Với giá 0,25 USD/kWh (ngoài giờ cao điểm), chi phí là 0,50 USD.
- Với giá 0,50 USD/kWh (giờ cao điểm), chi phí là 1,00 USD.
Chênh lệch chi phí cho mỗi lần sử dụng là nhỏ. Nhưng khi tính đến các thiết bị khác (như hệ thống điều hòa không khí và sạc xe điện), tổng chi phí sẽ tăng lên.
Giá điện theo TOU thay đổi theo mùa:
Các công ty điện lực thường cập nhật biểu giá TOU hai lần một năm - một lần cho mùa hè và một lần cho mùa đông. Dưới đây là trường hợp tại California (Hoa Kỳ):
- Vào mùa hè (tháng 6 - tháng 9): Nhu cầu cao điểm thường rơi vào cuối buổi chiều đến đầu buổi tối (khoảng 4 giờ chiều - 9 giờ tối). Giá bình thường áp dụng vào ban đêm và ban ngày cho đến 4 giờ chiều, khi sản lượng điện mặt trời thường cao.
- Vào mùa đông (tháng 10 - tháng 5): Nhu cầu thường đạt đỉnh điểm vào sáng sớm và lại vào buổi tối. Giờ ban ngày (khoảng 8 giờ sáng - 4 giờ chiều) thuộc thời kỳ thấp điểm, cung cấp mức giá thấp nhất. Việc chuyển hướng sử dụng điện sang khung giờ này có thể giúp giảm chi phí.
- Vào nhiều ngày lễ (Quốc tế Lao động, Lễ Tạ ơn, Giáng sinh và đón năm mới…), giá điện cao điểm có thể không áp dụng, vì nhu cầu điện lưới tổng thể thấp hơn.
Cách giảm chi phí theo biểu giá TOU:
Khách hàng không cần phải sử dụng ít năng lượng hơn, chỉ cần sử dụng đúng thời điểm. Dưới đây là cách các chủ nhà đang giảm hóa đơn của họ:
- Sử dụng các thiết bị ngoài giờ cao điểm: Máy rửa chén, máy giặt, máy bơm hồ bơi.
- Sạc xe điện qua đêm: Nhiều ứng dụng xe điện cho phép bạn lên lịch sạc.
- Làm mát, hoặc sưởi ấm nhà trước: Cho hệ thống HVAC hoạt động sớm hơn trong ngày.
- Sử dụng ổ cắm thông minh, hoặc bộ hẹn giờ: Tự động hóa các tải lớn để chuyển đổi việc sử dụng.
- Nếu có xe điện, hãy kiểm tra xem công ty điện lực của bạn có cung cấp biểu giá TOU dành riêng cho xe điện với mức chiết khấu sâu hơn vào ban đêm hay không. Ngay cả việc thay đổi thời gian của chỉ một vài thiết bị lớn cũng có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể trên hóa đơn của bạn.
Năng lượng mặt trời có phù hợp với biểu giá TOU?
Hệ thống NLMT sản xuất phần lớn điện năng vào ban ngày, đặc biệt là từ giữa buổi sáng đến cuối buổi chiều. Điều này rất tốt để đáp ứng nhu cầu sử dụng điện ban ngày và tránh sử dụng điện lưới trong giờ cao điểm, hoặc giờ thấp điểm.
Nhưng đây là thách thức: Sản lượng điện mặt trời giảm đúng lúc giá điện TOU tăng vào buổi tối. Vì vậy, nếu hệ thống ghép nối lưới điện thì ngay cả khi sử dụng pin lưu trữ, người dùng vẫn lấy điện từ lưới điện vào thời điểm đắt nhất.
Và theo quy định về giá điện mặt trời của California, năng lượng phát lên lưới điện vào ban ngày sẽ kiếm được ít hơn nhiều so với số tiền bạn phải trả cho cùng một lượng điện đó vào ban đêm. Giá phát điện cũng thay đổi theo giờ, và một số khung giờ buổi tối có thể được trả nhiều hơn - điều mà pin có thể được lập trình để tận dụng. Đó là lý do tại sao sử dụng NLMT không phải lúc nào cũng tối đa hóa được khoản tiết kiệm theo biểu giá TOU.
Cách pin lưu trữ giúp biểu giá TOU hoạt động hiệu quả hơn:
Pin lưu trữ giúp tích trữ năng lượng vào ban ngày từ các tấm pin mặt trời, hoặc từ lưới điện với giá ngoài giờ cao điểm, và sử dụng nó khi điện năng đắt nhất. Cụ thể, tích lượng điện mặt trời dư thừa vào ban ngày, sử dụng nó vào ban đêm thay vì mua điện đắt đỏ vào giờ cao điểm. Pin có thể thiết lập lịch sạc/xả bằng ứng dụng riêng.
Tại Hoa Kỳ, một số công ty điện lực (như SDG&E), thậm chí còn cung cấp các gói TOU đặc biệt cho chủ sở hữu pin với giá ngoài giờ cao điểm thấp hơn, hoặc mức mua điện, phát điện lên lưới tốt hơn trong giờ cao điểm. Đối với nhiều chủ nhà, chiến lược giá điện theo giờ cao điểm (TOU) tốt nhất là kết hợp NLMT và hệ thống lưu trữ. Điều này có thể rút ngắn thời gian hoàn vốn so với hệ thống chỉ sử dụng năng lượng mặt trời.
Biểu giá điện TOU sẽ tồn tại lâu dài. Khi ngày càng nhiều năng lượng tái tạo được đưa vào lưới điện, giá điện sẽ biến động nhiều hơn trong suốt cả ngày. Giá điện TOU là cách các công ty điện lực quản lý điều này, và chúng đang trở thành tiêu chuẩn trên toàn quốc. Cho dù đã có hệ thống NLMT, hay đang cân nhắc, giá điện theo giờ cao điểm (TOU) sẽ định hình cách bạn sử dụng và tiết kiệm năng lượng. Hiểu rõ điều này ngay hôm nay sẽ giúp bạn đưa ra những lựa chọn tốt hơn cho tương lai.
Việt Nam sẽ sử dụng biểu giá TOU để khuyến khích dịch chuyển nhu cầu khỏi giờ cao điểm:
Biểu giá TOU với các nhóm khách hàng sản xuất và kinh doanh đã được áp dụng ở Việt Nam từ nhiều năm nay. Như chúng ta đã biết, Bộ Công Thương vừa đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá theo thời gian sử dụng điện trong ngày (biểu giá TOU) cho nhóm khách hàng sinh hoạt, nhằm khuyến khích dịch chuyển nhu cầu khỏi giờ cao điểm.
Theo đề xuất, biểu giá TOU chỉ áp dụng cho nhóm khách hàng sinh hoạt đáp ứng đủ điều kiện, thay vì triển khai đại trà cho toàn bộ hộ sử dụng điện. Đề xuất này nhằm khuyến khích người dân sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả hơn trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện ngày càng tăng, trong khi việc phát triển các nguồn cung điện dự báo còn gặp nhiều khó khăn trong thời gian tới.
Theo giới chuyên gia: Việc áp dụng biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian dùng trong ngày là rất cần thiết nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người tiêu dùng trong việc sử dụng điện tiết kiệm, nhất là vào giờ cao điểm.
Về mặt kỹ thuật thuần túy, việc tính giá biểu giá điện sinh hoạt theo thời gian dùng trong ngày là rất cần thiết để người tiêu dùng thay đổi hành vi sử dụng điện. Khi hành vi sử dụng điện của người tiêu dùng thay đổi không chỉ tiết kiệm tiền sinh hoạt cho gia đình, mà còn tiết kiệm điện cho hệ thống lưới điện quốc gia. Với biểu giá TOU ban đầu sẽ gây khó khăn cho người tiêu dùng, nhất là với người lao động, công nhân, người dân vùng nông thôn, nhưng theo biểu giá này sẽ dần giúp người dân sử dụng điện phù hợp.
Bộ Công Thương cũng lưu ý: Việc áp dụng cơ chế giá này phù hợp với những nước đang phát triển như Việt Nam, tốc độ tăng trưởng phụ tải luôn ở mức cao (trên dưới 10%/năm) và có cường độ năng lượng cao, có tác dụng khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả. Bên cạnh đó, cơ chế giá điện bậc thang (hiện hữu) cũng góp phần bảo đảm an sinh xã hội, hỗ trợ các hộ thu nhập thấp sử dụng điện ở mức thiết yếu, phù hợp khả năng chi trả./.
BBT TẠP CHÍ NĂNG LƯỢNG VIỆT NAM
Link tham khảo:
https://enphase.com/blog/homeowners/time-of-use-rates-explained
https://www.constellation.com/energy-101/energy-education/time-of-use-plans.html
https://faen.es/en/noticias/nuevo-calculo-del-precio-voluntario-para-el-pequeno-consumidor-pvpc/
https://energysavingtrust.org.uk/what-is-the-energy-price-cap/
