Giữ vững “lá chắn năng lượng” trước “bão” địa chính trị Trung Đông

Petrovietnam kích hoạt toàn chuỗi, bảo đảm nguồn cung

Những ngày qua, trước diễn biến phức tạp và khó lường của xung đột tại Trung Đông, khu vực được xem là “trái tim năng lượng” của thế giới, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã nhanh chóng thể hiện vai trò của một doanh nghiệp trụ cột quốc gia khi chủ động kích hoạt các kịch bản ứng phó trên toàn bộ chuỗi dầu khí - năng lượng. Toàn Tập đoàn đã hành động khẩn trương, quyết liệt, bài bản, khoa học với mục tiêu xuyên suốt: bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và giữ vững nguồn cung nhiên liệu cho nền kinh tế.

Ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP ngày 6-3-2026, Petrovietnam được trao cơ chế chủ động hơn trong mua bán, nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu, từ đó nhanh chóng triển khai các phương án bảo đảm nguồn cung trong nước. Từ ngày 6 đến 9-3-2026, Tập đoàn rà soát toàn bộ nguồn đầu vào, gồm dầu thô và sản phẩm trung gian tồn kho từ cả nguồn trong nước và nhập khẩu, để xây dựng kịch bản vận hành ổn định cho các nhà máy lọc dầu trong những tháng tới; làm việc với đối tác quốc tế để bổ sung nguồn dầu thô, hỗ trợ Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn ký thêm hợp đồng mới, giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Ở khâu chế biến, từ đầu tháng 3-2026, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất được vận hành trên 100% công suất, trở thành “bệ đỡ” nguồn cung nội địa, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ Nghi Sơn khi cần thiết. Trong lĩnh vực khí, Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) được yêu cầu cấp tối đa khí nội địa cho điện với sản lượng khoảng 9 triệu m³/ngày, đồng thời chủ động thu xếp các chuyến tàu LNG (hoàn tất trước khi căng thẳng leo thang) để bảo đảm nguồn cung khí cho sản xuất và công nghiệp trong các tháng tiếp theo.

Ở khâu thượng nguồn, từ giữa tháng 3-2026, Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) và Liên doanh Vietsovpetro được chỉ đạo duy trì và gia tăng sản lượng khai thác, đồng thời tối ưu chi phí vận hành để bù đắp rủi ro logistics và giá vận chuyển tăng cao.

Ở khâu thương mại và phân phối, Tổng công ty Dầu Việt Nam - CTCP (PVOIL) đã xây dựng nhiều kịch bản nhập khẩu bổ sung, đa dạng hóa nguồn cung và tuyến vận chuyển, đặc biệt là giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro như Trung Đông. Trong khi đó, lĩnh vực vận tải năng lượng cũng được kích hoạt trạng thái cảnh báo: Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) rà soát toàn bộ đội tàu, điều chỉnh hành trình, đưa tàu ra khỏi vùng nguy cơ và chuẩn bị phương án vận hành linh hoạt theo diễn biến địa chính trị. Song song, Petrovietnam thiết lập cơ chế điều hành nội bộ theo thời gian thực giữa các đơn vị thành viên, giúp cập nhật nhanh diễn biến thị trường và xử lý tức thời các tình huống phát sinh.

Đáng chú ý, từ giữa tháng 3-2026, Petrovietnam đã chủ động kiến nghị Chính phủ các giải pháp mạnh hơn như xem xét dừng xuất khẩu dầu thô để ưu tiên cho chế biến trong nước, qua đó nâng cao mức độ tự chủ năng lượng quốc gia. Đồng thời, Tập đoàn cũng phối hợp với Bộ Ngoại giao xây dựng phương án bảo đảm an toàn cho cán bộ, người lao động đang làm việc tại khu vực Trung Đông - một yếu tố ít được nhắc đến nhưng mang tính chiến lược trong quản trị rủi ro toàn chuỗi.

Đồng thời, Petrovietnam tích cực làm việc với các đối tác quốc tế nhằm đa dạng hóa nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước, qua đó nâng cao tính linh hoạt của hệ thống cung ứng năng lượng quốc gia trước những biến động khó lường của thị trường toàn cầu. Trong quá trình triển khai các biện pháp ứng phó, Petrovietnam tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong cơ chế điều hành an ninh năng lượng quốc gia khi lãnh đạo Tập đoàn tham gia trực tiếp Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng của Chính phủ.

Với kinh nghiệm vận hành toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí - năng lượng, Petrovietnam không chỉ cung cấp thông tin thực tiễn về thị trường mà còn chủ động đề xuất các giải pháp chính sách nhằm củng cố khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng Việt Nam. Trong đó có những kiến nghị quan trọng như ưu tiên nguồn dầu thô trong nước cho chế biến nội địa (thậm chí cấm xuất), tăng cường dự trữ năng lượng và đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung dầu thô từ nhiều khu vực khác nhau trên thế giới. Những hành động nhanh chóng, đồng bộ và quyết liệt của Petrovietnam cho thấy bản lĩnh của một doanh nghiệp năng lượng quốc gia trước những biến động địa chính trị phức tạp của thế giới.

Sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, bộ ban ngành

Trong sự phối hợp với các doanh nghiệp lớn, Chính phủ đã nhanh chóng triển khai đồng bộ các biện pháp điều hành nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động từ các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Cụ thể, ngày 4-3-2026, Chính phủ quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng với nhiệm vụ điều phối liên bộ, cập nhật diễn biến thị trường theo thời gian thực và xử lý ngay các điểm nghẽn cung ứng. Tiếp đó, ngày 6-3-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 36/NQ-CP, xác lập nguyên tắc xuyên suốt là không để xảy ra thiếu hụt xăng dầu trong bất kỳ tình huống nào, đồng thời trao cơ chế linh hoạt hơn cho các bộ, ngành và doanh nghiệp trong điều hành nguồn cung.

Trên nền tảng này, từ tuần đầu tháng 3-2026, Bộ Công Thương liên tục có các văn bản chỉ đạo doanh nghiệp đầu mối tăng nhập khẩu, ký bổ sung hợp đồng từ nhiều thị trường, nâng mức dự trữ thương mại và duy trì bán hàng liên tục; trong khi đó, các nhà máy lọc - hóa dầu như Dung Quất và Nghi Sơn được yêu cầu vận hành ở công suất cao, rút ngắn chu kỳ bảo dưỡng để tối đa hóa sản lượng. Song song, từ giữa tháng 3-2026, cơ chế điều tiết dầu thô trong nước được kích hoạt theo quy định của Luật Dầu khí 2022, cho phép yêu cầu các “chủ dầu” ưu tiên bán cho các nhà máy trong nước khi phù hợp, qua đó tăng tỷ lệ tự chủ nguồn đầu vào.

Ở trục điều hành giá xăng dầu, các kỳ điều chỉnh được thực hiện theo hướng bám sát giá thế giới nhưng sử dụng linh hoạt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để giảm biên độ tăng, đồng thời phối hợp với các công cụ thuế, phí nhằm giữ ổn định mặt bằng giá trong nước. Nhờ đó, trong suốt tháng 3-2026, giá xăng dầu trong nước được duy trì ở mức thấp hơn tương đối so với nhiều nước trong khu vực, góp phần kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng.

Ở tầng vĩ mô, từ đầu tháng 3-2026, Chính phủ chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước theo dõi chặt chẽ tác động của giá năng lượng tới lạm phát và tỷ giá, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt để “neo” kỳ vọng thị trường, đồng thời Bộ Tài chính phối hợp đánh giá tác động ngân sách và chi phí sản xuất để có phương án điều chỉnh phù hợp. Bên cạnh đó, trong các đợt kiểm tra cao điểm từ ngày 10 đến 20-3-2026, lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm soát hệ thống phân phối, xử lý nghiêm hành vi găm hàng, bán nhỏ giọt, yêu cầu doanh nghiệp báo cáo tồn kho và nguồn cung theo ngày nhằm bảo đảm lưu thông thông suốt. Đồng thời, các chương trình tiết kiệm năng lượng cũng được thúc đẩy trong tháng 3-2026, gắn với các chiến dịch quốc gia nhằm giảm áp lực cầu trong bối cảnh giá tăng cao.

Đặc biệt sau các cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 20 và 21-3-2026, phương án sử dụng nguồn ngân sách để can thiệp trực tiếp vào giá xăng dầu đã được thông qua. Ngày 27-3-2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 69/NQ-CP, chính thức quyết định tạm ứng 8.000 tỉ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương để bổ sung cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Cùng ngày, Thủ tướng Chính phủ cũng ký Quyết định 483/QĐ-TTg phân bổ khoản ngân sách này cho Bộ Công Thương để triển khai bình ổn thị trường, với yêu cầu sử dụng công khai, minh bạch và có cơ chế hoàn trả trong tối đa 12 tháng khi thị trường ổn định trở lại. Đây thực chất là một động thái “bơm” nguồn lực tài khóa trực tiếp vào thị trường năng lượng - điều hiếm khi được áp dụng ở quy mô lớn như vậy - nhằm tạo dư địa cho việc xả Quỹ Bình ổn giá xăng dầu ở mức cao hơn, qua đó kìm đà tăng giá trong nước.

Song song với đó, từ giữa và cuối tháng 3-2026, Chính phủ và Bộ Tài chính cũng triển khai một loạt biện pháp giảm gánh nặng chi phí đầu vào cho nền kinh tế thông qua chính sách thuế: đề xuất giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% và kéo dài đến hết tháng 6-2026, đồng thời đề xuất giảm 50% thuế bảo vệ môi trường để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trước áp lực giá nhiên liệu tăng cao. Việc giảm thuế này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi nó tác động trực tiếp đến giá cơ sở, giúp giảm áp lực điều hành giá trong nước và hạn chế lan truyền sang chi phí vận tải, sản xuất.

Cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông một lần nữa cho thấy tính nhạy cảm của thị trường năng lượng trước các biến động địa chính trị, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc xây dựng một hệ thống năng lượng tự chủ, linh hoạt và có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và chuyển dịch sang mô hình kinh tế xanh, an ninh năng lượng không chỉ là vấn đề bảo đảm nguồn cung nhiên liệu mà còn là yếu tố nền tảng cho chiến lược phát triển dài hạn của đất nước. Những biện pháp điều hành được triển khai trong giai đoạn hiện nay vì vậy không chỉ nhằm ứng phó với một cuộc khủng hoảng năng lượng ngắn hạn, mà còn góp phần định hình cách tiếp cận mới trong quản trị năng lượng quốc gia, hướng tới một hệ thống năng lượng đa dạng, bền vững và có khả năng thích ứng tốt hơn với những biến động của thế giới.

Yên Chi