Sản xuất lúa gạo phát thải thấp, góp phần phát triển nông nghiệp xanh, bền vững

Ngày 8/3, tại phường Vị Thanh (thành phố Cần Thơ), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh khu vực đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Quang cảnh hội nghị

Ngày 27/11/2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1490/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau 2 năm triển khai, kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Diện tích thực hiện đã đạt 354.839 ha so với mục tiêu 180.000 ha của giai đoạn đầu, tương đương 197% kế hoạch đề ra. Kết quả này phản ánh sự vào cuộc đồng bộ của các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và đặc biệt là sự hưởng ứng tích cực của nông dân trong vùng.

Toàn bộ 354.839 ha tham gia Đề án đều áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa. Việc sử dụng giống lúa chất lượng cao được áp dụng trên 100% diện tích. Lượng giống gieo sạ được giảm từ 30 – 50%, lượng phân đạm giảm khoảng 30% và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2 – 3 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Lượng nước tưới cũng giảm khoảng 20%.

Đồng thời, toàn bộ diện tích tham gia Đề án đều áp dụng ít nhất một tiêu chí trong quy trình canh tác bền vững như thực hành "1 phải – 5 giảm" hoặc rút nước ruộng ít nhất một lần trong vụ sản xuất.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn cũng được mở rộng. Đến nay, 7.493 ha đã được chứng nhận VietGAP, 246 ha đạt chứng nhận hữu cơ và 5.659 ha đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm.

Những thay đổi này không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất mà còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo số liệu từ các mô hình năm 2024, thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống.

Đẩy mạnh phát triển lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh, có thể khẳng định Đề án không chỉ là chương trình phát triển sản xuất mà là bước đi quan trọng trong cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và có trách nhiệm với môi trường. 

Bộ trưởng Trần Đức Thắng đánh giá, những kết quả bước đầu này không chỉ góp phần nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn phù hợp với cam kết đạt mức thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của nước ta tại Hội nghị COP26, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng "xanh - sạch - chất lượng - bền vững".

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam, trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp với Bộ Tài chính bố trí nguồn vốn đầu tư công trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 để bảo đảm đủ vốn triển khai Đề án như mục tiêu và kế hoạch đề ra.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng tiếp tục triển khai các chương trình, nhiệm vụ ưu tiên do Bộ chủ trì và tích cực phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam triển khai Chương trình tín dụng hỗ trợ liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Các tỉnh, thành phố vùng đồng bằng sông Cửu Long khẩn trương rà soát, phê duyệt kế hoạch thực hiện năm 2026 và kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030 làm cơ sở tổ chức triển khai thống nhất trên địa bàn. Đồng thời, chủ động rà soát, cập nhật diện tích đăng ký tham gia Đề án như xác định rõ diện tích, vị trí, bản đồ vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bảo đảm phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế và quy hoạch vùng sản xuất lúa của địa phương; công bố công khai để làm căn cứ cho tổ chức sản xuất, tín dụng và bảo hiểm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành ưu tiên bố trí kinh phí triển khai các hoạt động của Đề án trong năm 2026 và các năm tiếp theo đảm bảo đạt được mục tiêu. Đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển các mô hình tưới tiết kiệm nước; cũng như cải thiện hạ tầng kho chứa, logistics để giảm thất thoát sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, củng cố và phát triển đội ngũ khuyến nông cộng đồng, bảo đảm đủ năng lực hướng dẫn, hỗ trợ nông dân trong quá trình triển khai Đề án; tiếp tục tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ kỹ thuật địa phương, hợp tác xã và nông dân về quy trình sản xuất lúa giảm phát thải và quy trình đo đếm, báo cáo, chứng nhận giảm phát thải khí nhà kính.

Trong thời gian tới, các đơn vị, địa phương tiếp tục tăng cường vai trò của hợp tác xã trong tổ chức sản xuất và liên kết, củng cố hợp tác xã làm trung tâm liên kết: giám sát việc thực hiện hợp đồng giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp; hạn chế tình trạng phá vỡ liên kết, mua bán ngoài hợp đồng.

An Vinh (t/h)