Trước sóng gió Trung Đông: Đẩy mạnh nhiên liệu sinh học để giảm phụ thuộc nhập khẩu

Trước diễn biến chiến sự leo thang tại Trung Đông, nhiều doanh nghiệp kinh doanh và nhập khẩu xăng dầu, khí gas bày tỏ lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn cung trong trung và dài hạn. Đặc biệt, nếu các tuyến vận tải quốc tế đối với dầu mỏ và khí đốt không sớm được khơi thông, thị trường năng lượng có thể chịu sức ép đáng kể.

Trong bối cảnh phần lớn nguồn cung dầu thế giới từ khu vực Trung Đông, xung đột tại đây làm gia tăng nguy cơ gián đoạn các tuyến vận chuyển, qua đó tác động trực tiếp đến hoạt động cung ứng nhiên liệu. Trước tình hình này, các doanh nghiệp đang chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm duy trì nguồn hàng trong ngắn hạn, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các đối tác nhập khẩu để tìm phương án bảo đảm đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Chuyên gia kinh tế, TS Giang Chấn Tây

Trao đổi với PetroTimes về tình hình cung ứng xăng dầu trong nước trước bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, chuyên gia kinh tế, TS Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc (doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu) cho rằng, hiện nay Việt Nam chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung thực sự. Vấn đề chủ yếu nằm ở yếu tố tâm lý thị trường và cơ chế điều hành giá.

Theo TS Giang Chấn Tây, ngay khi Mỹ và Israel tấn công Iran, thị trường trong nước lập tức phản ứng mạnh. Chiết khấu bán buôn giảm sâu, thậm chí có thời điểm về mức 0 đồng. Tuy nhiên, đây không phải do thiếu nguồn cung thực tế, mà xuất phát từ cơ chế điều hành giá chưa hợp lý. Hiện nay, chưa có quy định rõ về giá trần bán buôn đối với doanh nghiệp đầu mối. Điều này khiến các doanh nghiệp đầu mối có thể nâng giá bán buôn lên sát với giá bán lẻ, làm giảm ý nghĩa của công tác điều hành giá.

Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ lại bị khống chế về giá bán, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp. Khi chiết khấu thấp, doanh nghiệp bán lẻ không có động lực nhập hàng, dẫn tới hiện tượng bán nhỏ giọt hoặc tạm thời ngưng bán.

Về yếu tố quốc tế, TS Giang Chấn Tây phân tích, eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20-30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu đang chịu ảnh hưởng từ căng thẳng khu vực. Nếu tuyến vận chuyển này bị gián đoạn, giá dầu thế giới chắc chắn sẽ tăng mạnh do lo ngại về nguồn cung. Tuy nhiên, theo Nghị định 95/2021/NĐ-CP, thương nhân đầu mối phải duy trì dự trữ tối thiểu 20 ngày, thương nhân phân phối 5 ngày cung ứng. Do đó, trong ngắn hạn, nguồn cung cơ bản vẫn được đảm bảo.

Dù vậy, nếu xung đột kéo dài và vượt quá khả năng dự trữ, thị trường có thể xuất hiện tâm lý tranh mua, tích trữ, đẩy giá tăng cao. Vì vậy, TS Giang Chấn Tây kiến nghị trong các tình huống biến động địa chính trị, Nhà nước nên xem xét nâng mức dự trữ bắt buộc lên 30 ngày hoặc cao hơn để tăng khả năng ứng phó.

Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ, TS Giang Chấn Tây cho biết, hiện nay họ hoàn toàn phụ thuộc vào đơn vị đầu mối hoặc phân phối. Quyền cung cấp hàng và quyền định giá bán buôn đều thuộc về doanh nghiệp đầu mối, khiến doanh nghiệp bán lẻ gần như không có khả năng chủ động dự trữ hay thương lượng điều khoản hợp đồng. Theo TS Giang Chấn Tây, đây là điểm bất cập lớn cần được sửa đổi trong nghị định quản lý kinh doanh xăng dầu.

Từ diễn biến thực tế hiện nay, TS Giang Chấn Tây đề xuất một số giải pháp chính sách như sau:

Thứ nhất, doanh nghiệp đầu mối chỉ nên công bố giá bán buôn định hướng dựa trên giá dầu thô và các chi phí cơ sở. Doanh nghiệp bán lẻ cần được quyền điều chỉnh biên độ giá trong khoảng 8-15% để tạo tính thị trường, tránh bị chèn ép và phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo chủ trương của Đảng.

Thứ hai, trong các giai đoạn rủi ro cao, cần có cơ chế yêu cầu doanh nghiệp đầu mối tăng mức dự trữ vượt quy định thông thường để giảm thiểu tác động từ bên ngoài.

Thứ ba, cần đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào các khu vực địa chính trị nhạy cảm.

Về dài hạn, Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển nhiên liệu sinh học như xăng E10, E20 nhằm giảm phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu. Việt Nam có lợi thế về nguyên liệu sản xuất ethanol từ mía, sắn, ngô, nếu tận dụng tốt sẽ không chỉ giảm áp lực nhập khẩu mà còn nâng cao giá trị nông sản trong nước. Có thể kể đến nhiều quốc gia như Brazil, Indonesia và Malaysia đã áp dụng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học cao (E10) (E20), qua đó giảm đáng kể phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu.

Ngoài ra, trong giai đoạn chuyển tiếp khi sản lượng xăng sinh học chưa đáp ứng đủ nhu cầu, các nhà máy lọc dầu trong nước cần chủ động tăng dự trữ dầu thô để đảm bảo tự chủ nguồn cung khi thị trường quốc tế biến động.

Theo TS Giang Chấn Tây, trước diễn biến căng thẳng tại Trung Đông, cần đẩy mạnh nhiên liệu sinh học để giảm phụ thuộc (Ảnh: Người dân mua xăng sinh học E10 tại cây xăng Thái Thịnh)

"Điều chỉnh chính sách theo hướng minh bạch, cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp đầu mối và bán lẻ, đồng thời nâng cao dự trữ và phát triển nhiên liệu sinh học, Việt Nam hoàn toàn có thể chủ động ứng phó với các biến động từ Trung Đông", TS Giang Chấn Tây nhận định.