Sửa Luật Chứng khoán: Mở rộng cơ hội thu hút vốn ngoại, tạo thuận lợi thoái vốn nhà nước

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đại biểu Quốc hội TP. Huế) nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của thị trường chứng khoán. Ảnh: VPQH

Hoàn thiện quy định, bảo đảm an toàn tài sản nhà đầu tư

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) bày tỏ thống nhất với Tờ trình của Chính phủ và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Đại biểu đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, chỉnh sửa dự thảo sau phiên thảo luận tại tổ, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung.

Về điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký của ngân hàng, đại biểu cho biết, Luật Chứng khoán hiện hành quy định ngân hàng muốn đăng ký hoạt động lưu ký phải đáp ứng các điều kiện về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu, kinh doanh có lãi trong năm gần nhất, có địa điểm và trang thiết bị phục vụ hoạt động lưu ký. Dự thảo sửa đổi đã bỏ 3 điều kiện này nhằm cắt giảm giấy phép, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đại biểu đồng tình với chủ trương cắt giảm các điều kiện, đồng thời đề nghị cân nhắc thêm đối với yêu cầu về an toàn vốn tối thiểu. Theo đó, có thể nghiên cứu cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước nhằm kiểm tra điều kiện an toàn vốn của ngân hàng. Đồng thời, nghiên cứu quy định Ngân hàng Nhà nước kịp thời thông báo cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi ngân hàng đăng ký hoạt động lưu ký có dấu hiệu thuộc diện can thiệp sớm hoặc bị kiểm soát đặc biệt, qua đó hạn chế những rủi ro có thể ảnh hưởng đến tài sản của nhà đầu tư.

Đối với mô hình Sở Giao dịch chứng khoán, dự thảo không tiếp tục quy định cứng mô hình một sở giao dịch và các công ty con, mà giao Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình cụ thể. Đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành cách tiếp cận này và đề nghị bổ sung các nguyên tắc định hướng để bảo đảm việc lựa chọn mô hình phù hợp.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại biểu đề nghị bổ sung một số nguyên tắc định hướng đối với mô hình Sở Giao dịch chứng khoán trong tương lai. Cụ thể, hạ tầng giao dịch phải thống nhất, vận hành liên tục; chức năng giám sát giao dịch phải được tổ chức độc lập với hoạt động kinh doanh của sở; việc tổ chức lại thị trường không được làm gián đoạn giao dịch hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của các thành viên thị trường và nhà đầu tư.

Về thời hạn Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định mô hình Sở Giao dịch chứng khoán trong vòng một năm kể từ ngày luật có hiệu lực, đại biểu đề nghị rà soát, làm rõ quy định này. Theo đại biểu, cần tránh cách hiểu rằng bắt buộc phải thay đổi mô hình, bởi nếu mô hình hiện tại vẫn phù hợp thì có thể tiếp tục duy trì.

Mở thêm kênh thu hút vốn ngoại sau nâng hạng thị trường

Một nội dung khác được đại biểu Trần Anh Tuấn đề cập là thu hút vốn đầu tư nước ngoài sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng.

Đại biểu cho rằng, một trong những vướng mắc đối với nhà đầu tư nước ngoài là giới hạn tỷ lệ sở hữu tại một số doanh nghiệp, khiến việc mua chứng khoán của các doanh nghiệp đã hết room ngoại gặp khó khăn. Mặc dù giới hạn sở hữu nước ngoài ở một số ngành là cần thiết, vẫn có thể nghiên cứu giải pháp để mở rộng cơ hội đầu tư mà không làm thay đổi quyền biểu quyết tại doanh nghiệp.

Dẫn kinh nghiệm của Thái Lan, đại biểu cho biết nước này thành lập công ty con thuộc Sở Giao dịch chứng khoán để nắm giữ cổ phiếu và phát hành chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết. Người sở hữu chứng chỉ được hưởng cổ tức và các quyền lợi tài chính khác tương tự cổ đông, nhưng không có quyền biểu quyết tại doanh nghiệp.

Đại biểu Trần Anh Tuấn (Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh). Ảnh: VPQH

Theo đại biểu, cơ chế này giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận các doanh nghiệp đã hết room ngoại mà không làm thay đổi quyền biểu quyết của doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, loại chứng chỉ này đã được quy định trong Luật Doanh nghiệp và Nghị định số 155/2020/NĐ-CP của Chính phủ, với tổ chức phát hành là công ty con của Sở Giao dịch chứng khoán.

Do dự thảo sửa đổi Điều 43 đã mở ra khả năng tổ chức lại mô hình Sở Giao dịch chứng khoán, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định để xác định rõ đơn vị phát hành loại chứng chỉ này khi cần thiết, đồng thời đề nghị Chính phủ sớm có hướng dẫn triển khai. Theo đại biểu, đây sẽ là giải pháp tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào các doanh nghiệp đã hết room ngoại.

Tạo thuận lợi trong thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp thua lỗ

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đại biểu Quốc hội TP. Huế) nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của thị trường chứng khoán đối với nền kinh tế sau 30 năm hình thành và phát triển. Theo đại biểu, thị trường đã đóng góp đáng kể vào việc huy động vốn cho doanh nghiệp phát triển.

Đại biểu đánh giá cao sự quan tâm, chỉ đạo của Bộ Tài chính, Chính phủ và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đối với quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam theo tiêu chuẩn FTSE trong năm 2026. Trong thời gian tới, thị trường chứng khoán và thị trường vốn được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò là kênh huy động vốn quan trọng, song hành với tín dụng ngân hàng, góp phần phát triển thị trường tài chính lành mạnh và đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Góp ý về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, đại biểu Nguyễn Hải Nam đề nghị nghiên cứu hoàn thiện quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng và quy định về thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Để tạo thuận lợi cho quá trình thoái vốn, đại biểu đề nghị phân biệt rõ giữa việc công khai thông tin chào bán và bản chất của cuộc chào bán; đồng thời phân định giữa phát hành thêm cổ phần để tăng vốn và chuyển nhượng cổ phần hiện hữu trong hoạt động thoái vốn. Theo đại biểu, thoái vốn là giao dịch giữa chủ sở hữu hiện hữu và nhà đầu tư mới, không làm thay đổi vốn điều lệ của doanh nghiệp mục tiêu.

Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm tính đồng bộ giữa pháp luật chứng khoán và pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp, trên cơ sở bảo vệ tài sản công và duy trì tính minh bạch của thị trường. Theo đó, tạo điều kiện để doanh nghiệp đang thua lỗ vẫn có thể công khai thông tin nhằm thu hút nhiều nhà đầu tư tham gia đấu giá cạnh tranh, góp phần thu hồi tối đa giá trị vốn đầu tư, tránh lãng phí nguồn lực nhà nước, đồng thời bảo vệ nhà đầu tư.

Cùng với đó, đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Theo đó, khi cho phép công bố thông tin rộng rãi để đấu giá thoái vốn tại doanh nghiệp có một phần vốn nhà nước đang thua lỗ, bản công bố thông tin phải có cảnh báo rõ ràng về tình trạng thua lỗ của doanh nghiệp, giúp nhà đầu tư nhận diện và tự chịu trách nhiệm về rủi ro khi tham gia đấu giá.

Theo đại biểu, mục tiêu hoàn thiện hướng tới tạo hành lang pháp lý về chứng khoán theo hướng thông thoáng, đồng bộ, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động huy động vốn và thoái vốn nhà nước, vừa bảo đảm công khai, minh bạch và an toàn cho nhà đầu tư.