Đầu tư điện mặt trời giảm áp lực mùa nắng nóng

Những ngày tháng 5, thời tiết tại nhiều địa phương miền Bắc và miền Trung liên tục duy trì nền nhiệt cao. Ngay từ sáng sớm, không khí oi bức đã bao trùm các khu dân cư. Quạt điện, điều hòa, máy bơm nước, tủ lạnh gần như hoạt động liên tục khiến lượng điện tiêu thụ tăng mạnh. 

Tại phường Liêm Tuyền, tỉnh Ninh Bình, ông Phạm Văn Tuấn cho biết, gia đình ông đã chuyển sang sử dụng đèn năng lượng mặt trời khoảng một năm nay để phục vụ nhu cầu chiếu sáng trong nhà và ngoài sân. Hệ thống gồm 4 bóng đèn, mỗi bóng đi kèm một tấm pin riêng được lắp ở khu vực sân, hiên nhà và nơi sinh hoạt chung. Theo ông Tuấn, ưu điểm lớn nhất của loại đèn này là tiện lợi, dễ lắp đặt, không phải kéo dây điện phức tạp. Ban ngày, tấm pin hấp thụ ánh nắng để tích điện, đến tối có thể chiếu sáng liên tục từ 8 đến 10 giờ.

“Trước đây sân nhà dùng bóng điện thường nên tháng nào tiền điện cũng tăng. Từ khi lắp đèn năng lượng mặt trời, chi phí giảm đi một phần. Không phải tiết kiệm quá lớn nhưng cũng đỡ được khoảng 200.000 đồng mỗi tháng”, ông Tuấn chia sẻ. Không chỉ riêng gia đình ông Tuấn, hiện nay tại nhiều vùng nông thôn, đèn năng lượng mặt trời đang dần trở nên phổ biến. Từ cổng nhà, sân vườn đến khu vực chăn nuôi, nhiều hộ dân lựa chọn các bộ đèn có giá vài trăm nghìn đồng để giảm chi phí điện sinh hoạt.

Hệ thống pin lưu trữ của gia đình chị Lê Phương Chi ở phường Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.

Theo tìm hiểu, các thiết bị này có ưu điểm dễ sử dụng, không phụ thuộc vào hệ thống dây dẫn điện và phù hợp với nhu cầu chiếu sáng cơ bản. Trong bối cảnh giá điện sinh hoạt tăng theo mức tiêu thụ, nhiều gia đình coi đây là giải pháp tiết kiệm lâu dài, nhất là vào mùa hè.

Nếu như nhiều hộ dân lựa chọn giải pháp tiết kiệm ở quy mô nhỏ thì không ít gia đình tại đô thị đã mạnh dạn đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất lớn kết hợp pin lưu trữ để phục vụ gần như toàn bộ nhu cầu sử dụng điện.

Gia đình chị Lê Phương Chi ở phường Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa là một ví dụ. Đầu năm 2025, sau thời gian tìm hiểu, gia đình chị quyết định đầu tư gần 100 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất khoảng 7kW cùng pin lưu trữ 10kWh. Theo chị Chi, trước đây mỗi mùa hè là một lần gia đình lo lắng vì hóa đơn tiền điện tăng cao. “Nhà tôi sử dụng hoàn toàn bằng điện, từ điều hòa, bếp từ đến các thiết bị sinh hoạt khác nên tiền điện mùa nóng có tháng lên hơn 4 triệu đồng”, chị nói.

Ban đầu, gia đình lắp 10 tấm pin với công suất khoảng 6kW. Sau khi cải tạo phần mái che, chị lắp thêm 2 tấm pin để nâng tổng công suất lên khoảng 7kW. Vào những ngày nắng mạnh, hệ thống có thể tạo ra khoảng 33kWh điện mỗi ngày. “Khoảng 10 giờ là pin lưu trữ đã đầy. Điện mặt trời ban ngày được dùng trực tiếp cho các thiết bị trong nhà, phần dư sẽ tích lại để dùng buổi tối”, chị Chi cho biết.

Theo tính toán của gia đình chị, dù mức tiêu thụ điện trong mùa nóng lên tới khoảng 44kWh/ngày, nhưng hệ thống điện mặt trời vẫn giúp giảm đáng kể lượng điện phải mua từ điện lưới quốc gia. Nếu trước đây mỗi tháng gia đình phải chi hơn 4 triệu đồng tiền điện thì nay chỉ còn khoảng 800.000 đồng đến 1,2 triệu đồng. Không ít hộ dân hiện nay cũng có chung suy nghĩ “đầu tư một lần để tiết kiệm lâu dài”. Bên cạnh yếu tố kinh tế, nhiều người lựa chọn điện mặt trời vì mong muốn chủ động nguồn điện trong mùa nắng nóng, hạn chế tình trạng quá tải cục bộ hoặc mất điện.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản với nhiều gia đình. Một hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ hiện có giá từ vài chục triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng tùy công suất. Vì vậy, phần lớn người dân vẫn phải cân nhắc kỹ về khả năng tài chính trước khi quyết định lắp đặt.

Trao đổi với phóng viên, PGS, TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng: “Những năm gần đây, điện mặt trời mái nhà đã không còn xa lạ với nhiều hộ gia đình, cơ sở kinh doanh, nhà xưởng, trường học, bệnh viện. Trên nhiều mái nhà đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, các tấm pin mặt trời xuất hiện ngày càng nhiều. Đằng sau sự thay đổi đó là một nhu cầu rất thực tế: Người dân muốn giảm hóa đơn điện, nhất là trong mùa nắng nóng khi điều hòa, quạt mát, máy bơm, tủ lạnh và các thiết bị điện hoạt động liên tục”.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn điện mặt trời mái nhà như một cách giảm chi phí sinh hoạt cho từng hộ gia đình thì chưa đủ. Về bản chất, đây là một hình thức xã hội hóa đầu tư năng lượng. Mỗi mái nhà có thể trở thành một điểm sản xuất điện nhỏ, phát điện ngay tại nơi tiêu thụ, giảm lượng điện phải truyền tải từ xa, giảm tổn thất điện năng và góp phần chia sẻ áp lực với hệ thống điện quốc gia.

PGS, TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, điện mặt trời mái nhà không phải “cây đũa thần” giải quyết mọi vấn đề năng lượng. Hệ thống điện quốc gia vẫn cần nguồn điện nền, lưới truyền tải, điều độ, lưu trữ và các nguồn điện ổn định khác. Điện mặt trời mái nhà là một lời giải rất quan trọng ở tầng phân tán: Nơi nào có mái, có nắng, có nhu cầu dùng điện ban ngày thì nơi đó có thể tham gia sản xuất và tiết kiệm điện. Muốn làm được điều đó, cần 4 nhóm giải pháp. Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý ổn định, dễ hiểu, dễ thực hiện. Thứ hai, đơn giản hóa thủ tục cho hộ gia đình nhưng kiểm soát nghiêm tiêu chuẩn kỹ thuật. Thứ ba, phát triển tín dụng xanh và cơ chế hỗ trợ có điều kiện. Thứ tư, xây dựng thị trường thiết bị minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng và ngăn chặn hàng kém chất lượng.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng, đặc biệt vào mùa cao điểm nắng nóng, việc người dân chủ động đầu tư điện mặt trời không chỉ mang ý nghĩa tiết kiệm chi phí sinh hoạt mà còn góp phần hình thành thói quen sử dụng năng lượng sạch, hướng tới phát triển bền vững.