Đầu tư PPP: Vừa huy động vốn tư nhân, phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm quyền lợi người dân

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn trước Quốc hội. Ảnh: VPQH

Ba loại quỹ cần thiết để thu hút nguồn lực tư nhân đầu tư hạ tầng

Sáng ngày 12/11, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội.

Tại phiên chất vấn, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh) đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia các dự án PPP, bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư.

Đại biểu đặc biệt quan tâm đến cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật; đồng thời đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp bảo đảm nguồn vốn được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, huy động vốn tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng theo phương thức PPP là hình thức nhằm huy động nguồn lực của toàn xã hội, kết hợp nguồn lực nhà nước và tư nhân để phát triển các công trình hạ tầng thiết yếu.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đã nghiên cứu phương thức đầu tư này từ khoảng năm 2010. Đến nay, sau khi Luật PPP ra đời năm 2022, cả nước đã triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT.

Tuy nhiên, đặc thù của lĩnh vực hạ tầng là thời gian đầu tư dài, mức độ rủi ro cao. Trong khi đó, mục tiêu của nhà đầu tư tư nhân là lợi nhuận. Vì vậy, để thu hút được nguồn vốn này, theo Bộ trưởng, điều quan trọng là phải xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, tạo điều kiện để nhà đầu tư có thể tính toán được phương án tài chính và kiểm soát rủi ro.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để triển khai hiệu quả các dự án PPP, cần có 3 loại quỹ hỗ trợ.

Thứ nhất là Quỹ hỗ trợ phát triển dự án (PDF), hỗ trợ công tác chuẩn bị dự án. Đây là nguồn lực để Nhà nước cùng các định chế tài chính trong nước và quốc tế tham gia nghiên cứu, tính toán phương án đầu tư cụ thể, công khai và minh bạch.

Thứ hai là Quỹ bù đắp khoảng trống tài chính (VGF), nhằm hỗ trợ thu hẹp khoảng cách tài chính, bảo đảm tính khả thi của dự án và tạo động lực để nhà đầu tư tư nhân tham gia.

Bộ trưởng lấy ví dụ, với một tuyến đường ở khu vực miền núi, khả năng thu hút vốn tư nhân có thể gặp nhiều khó khăn. Khi đó, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn trong khoảng thời gian hợp lý. Theo Bộ trưởng, Luật PPP hiện hành đã quy định tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án tối đa không vượt quá 70%.

Thứ ba là Quỹ đầu tư hạ tầng, có vai trò cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng, phù hợp với đặc thù đầu tư có thời gian thực hiện và thu hồi vốn kéo dài.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện các công cụ hỗ trợ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, phải có đầy đủ những yếu tố này mới có thể huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân vào đầu tư hạ tầng.

Bên cạnh việc huy động vốn, Bộ trưởng cũng lưu ý PPP còn góp phần đổi mới phương thức quản lý, vận hành công trình. Theo đó, Nhà nước chỉ tham gia một phần vốn đầu tư, còn nhà đầu tư có trách nhiệm bỏ kinh phí duy tu, bảo dưỡng và vận hành công trình theo hợp đồng.

Đây cũng là một ưu điểm cần được khuyến khích nhằm giảm áp lực nguồn lực ngân sách nhà nước trong đầu tư, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng.

Đầu tư PPP phải đồng thời quan tâm đến quyền lợi của người dân, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, khi triển khai các dự án PPP, cần bảo đảm quyền lựa chọn của người dân. Chẳng hạn, khi đầu tư đường cao tốc theo phương thức PPP và tổ chức thu phí, Nhà nước vẫn cần duy trì các tuyến đường hiện hữu để người dân có thêm lựa chọn phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả.

Bộ trưởng dẫn chứng, khi tuyến cao tốc Bắc - Nam được đưa vào khai thác và thu phí, người dân vẫn có thể lựa chọn lưu thông trên Quốc lộ 1A.

Bộ trưởng nhấn mạnh, đầu tư hạ tầng cơ sở kỹ thuật bằng vốn ngân sách nhà nước từ tiền thuế của nhân dân thì người dân phải được thụ hưởng. Nếu muốn di chuyển nhanh hơn, sử dụng dịch vụ có tốc độ cao hơn thì có thể lựa chọn dịch vụ PPP và trả phí tương ứng.

Theo Bộ trưởng, cách tiếp cận này giúp vừa huy động được nguồn lực tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người dân.

Khâu tổ chức thực hiện, chuẩn bị dự án vẫn là khâu yếu trong giải ngân đầu tư công

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Tráng A Dương (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai) nêu thực tế nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang thiếu vốn để đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ, điều hành vốn hay tổ chức thực hiện; đồng thời cho biết giải pháp và thời gian cụ thể để khắc phục tình trạng nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, tình trạng chậm giải ngân trong khi nhiều nơi có nhu cầu vốn lớn trước hết vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Theo Bộ trưởng, các thủ tục giải ngân đầu tư công hiện nay đã được cải tiến rất nhiều. Thời gian tới, khi Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được ban hành, các thủ tục hành chính sẽ tiếp tục được đơn giản hóa thêm một bước, tạo thuận lợi hơn cho quá trình triển khai.

Phân tích quy trình thực hiện 1 dự án đầu tư công, Bộ trưởng cho biết có 5 khâu cơ bản: lựa chọn, đề xuất vốn; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ vốn; tổ chức triển khai thực hiện; cuối cùng là thanh quyết toán và đưa công trình vào sử dụng.

Qua theo dõi công tác quản lý trong thời gian dài, Bộ trưởng đánh giá, khâu còn yếu nhất vẫn là tổ chức thực hiện, đặc biệt là công tác chuẩn bị dự án.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng thông tin về quy trình xây dựng và phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030. Theo đó, từ tháng 7/2025, việc xây dựng dự toán đã được triển khai theo chỉ thị; các bộ, ngành và địa phương cập nhật danh mục dự án dự kiến thực hiện trong các năm 2026-2027 và những năm tiếp theo.

Trên cơ sở đề xuất của Bộ Tài chính, tổng hợp báo cáo Chính phủ và trình Quốc hội quyết định dự toán, Chính phủ thực hiện phân bổ vốn đầu tư cho các bộ, ngành, địa phương trước ngày 30/11. Sau đó, các bộ, ngành, địa phương căn cứ tiêu chuẩn, điều kiện phân bổ để phân bổ chi tiết vốn cho từng dự án.