Hoàn thiện cơ chế, thúc đẩy doanh nghiệp khoa học và công nghệ phát triển

Ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Cần Thơ chỉ ra ba nội hàm then chốt nhưng cũng đầy thách thức là đổi mới sáng tạo gắn với chuyển đổi số, khởi nghiệp và đặc biệt là cơ chế cho quỹ đầu tư mạo hiểm. Mặc dù Sở đã chủ động tham mưu trình phương án thành lập quỹ, nhưng hiện vẫn đang vướng các quy định pháp lý từ Trung ương đang trong quá trình sửa đổi.

Trong bối cảnh khối lượng văn bản pháp luật ban hành mới rất lớn, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố kỳ vọng một cơ chế quản lý rõ ràng, chấp nhận rủi ro trong đầu tư khoa học và công nghệ để giúp Cần Thơ tự tin hành động, tránh lãng phí thời gian và không bỏ lỡ các cơ hội phát triển quý giá.

Để hóa giải rào cản này, ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ nhấn mạnh, năm 2025 là dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế chính sách theo định hướng của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, Luật Khoa học và Công nghệ đã được bổ sung nội dung về "đổi mới sáng tạo", tạo cơ sở pháp lý vững chắc để vận hành các mô hình kinh tế dựa trên tri thức.

Đáng chú ý, Nghị định 265/2025/NĐ-CP và Nghị định 268/2025/NĐ-CP được ban hành ngày 14/10/2025 nhằm hướng dẫn Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Bộ đôi Nghị định này thay thế Nghị định 13/2019/NĐ-CP, tập trung vào tài chính, đầu tư, đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp và các điều kiện doanh nghiệp khoa học công nghệ mới. Theo đó, thay vì quản lý tập trung, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng hiện được đưa trực tiếp vào các luật chuyên ngành như Luật Đầu tư, Luật Thuế, Luật Đất đai. Cách tiếp cận này giúp các chính sách hỗ trợ sát thực tế hơn, giúp cơ quan quản lý ngành chủ động điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Đặc biệt, Nghị định 268/2025/NĐ-CP tập trung vào ba trụ cột: đơn giản hóa điều kiện chứng nhận, cụ thể hóa chính sách ưu đãi và xác định rõ trách nhiệm thực thi. Ngoài ra, việc hình thành Quỹ Khoa học và Công nghệ tại doanh nghiệp không chỉ là giải pháp tài chính mà còn giúp gia tăng hàm lượng chất xám trong sản phẩm.

Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Chính phủ hiện đang đẩy mạnh việc chuyển đổi các hộ kinh doanh cá thể thành doanh nghiệp; đồng thời lấy yếu tố công nghệ làm trọng tâm để tạo sức cạnh tranh đột phá. Việc Hiệp hội doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam tổ chức thành công Đại hội nhiệm kỳ II năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo sự kết nối chặt chẽ hơn trong cộng đồng doanh nghiệp, giúp các đơn vị cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và hấp thụ công nghệ từ các viện, trường.

Tại hội thảo, bên cạnh thông tin, làm rõ những điểm mới trong hành lang pháp lý, các chuyên gia và nhà quản lý cũng chia sẻ giải pháp giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực ưu đãi nhằm nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh trong bối cảnh mới; tổ chức đầu tư hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) hiệu quả, tránh lãng phí nguồn lực Quỹ phát triển khoa học và công nghệ;…

Tính đến hết năm 2025, cả nước có 962 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Mặc dù số lượng có tăng trưởng nhưng theo con số này vẫn còn khiêm tốn so với mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2025.

Thống kê cho thấy cơ cấu doanh nghiệp khoa học và công nghệ đang có sự chuyển dịch tích cực vào các lĩnh vực mũi nhọn: công nghệ sinh học chiếm tỷ trọng lớn nhất với 39%, công nghệ thông tin chiếm 23%, tự động hóa chiếm 19%, vật liệu mới chiếm 10%.

Đáng chú ý, khối doanh nghiệp tư nhân đang dần khẳng định vai trò tự chủ. Hiện có khoảng 300 doanh nghiệp đã hoàn toàn làm chủ công nghệ sản xuất và khoảng 50 doanh nghiệp tiêu biểu như Mỹ Lan, Sao Thái Dương, Savipharm, Rạng Đông... đã đủ năng lực xuất khẩu sản phẩm công nghệ ra thị trường quốc tế.

Xác định Quỹ phát triển khoa học và công nghệ và Chứng nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ là hai công cụ then chốt, tạo "đòn bẩy" để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Tuy nhiên, thực tế triển khai thời gian qua cho thấy nhiều đơn vị vẫn e ngại do vướng mắc về thủ tục pháp lý và cơ chế tài chính.

Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc phổ biến quy định mới mà còn là diễn đàn quan trọng để cơ quan quản lý lắng nghe "hơi thở" từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh từ các doanh nghiệp khoa học công nghệ. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ cả về lượng và chất trong giai đoạn tới./.

Thu Hiền