Thuế quan Hoa Kỳ hậu SCOTUS: Ẩn số sau 150 ngày “khoảng đệm” với Việt Nam

Phán quyết ngày 20/02/2026 của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (SCOTUS) đã tạo bước ngoặt trong chính sách thương mại của Washington khi xác định Tổng thống không có thẩm quyền áp thuế theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Toàn bộ cấu trúc thuế quan được thiết lập từ tháng 4/2025 vì vậy gần như mất hiệu lực pháp lý.

Với Việt Nam, mức thuế 46% công bố năm ngoái và mức 20% sau đàm phán tháng 8/2025 đều bị vô hiệu. Tuy nhiên, Nhà Trắng ngay lập tức viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để áp thuế đồng đều 15% đối với tất cả quốc gia, có hiệu lực từ 24/02/2026 và kéo dài tối đa 150 ngày. Theo đánh giá của chuyên gia của Dragon Capital, mức 15% này tạo ra một khoảng ổn định tạm thời cho xuất khẩu, nhưng rủi ro không biến mất mà chuyển sang giai đoạn mới, đặc biệt khi các cuộc điều tra theo Mục 301 đang được khởi động.

Thuế danh nghĩa giảm, thuế thực tế cải thiện rõ hơn

Với Việt Nam, tác động trước mắt mang tính tích cực. Thuế danh nghĩa giảm từ 20% xuống 15%. Trước đó, Việt Nam chịu mức 20% trong khi nhiều nước ASEAN quanh mức 19%. Chênh lệch không lớn, nhưng đủ tạo bất lợi trong những ngành cạnh tranh cao về giá. Mức 15% đồng đều giúp thu hẹp khoảng cách này.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là thuế thực tế. Khoảng một phần ba kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ thuộc nhóm điện tử – phần lớn nằm trong diện miễn trừ. Điều này khiến thuế thực tế thấp hơn đáng kể so với mức danh nghĩa.

Theo ước tính của Dragon Capital, trong giai đoạn sau thỏa thuận tháng 8/2025, khi thuế danh nghĩa là 20%, thuế thực tế khoảng 12%. Sau phán quyết SCOTUS và áp dụng Mục 122, thuế thực tế giảm xuống khoảng 9,9%.

Con số 9,9% không đưa Việt Nam trở lại mặt bằng trước tháng 4/2025, khi thuế tối huệ quốc (MFN) chỉ khoảng 3–4%. Tuy nhiên, so với cao điểm năm ngoái, mức giảm này đủ để cải thiện biên cạnh tranh của nhiều ngành xuất khẩu.

Nếu Mục 122 hết hiệu lực sau 150 ngày và không được gia hạn, hệ thống có thể quay lại mức MFN. Khi đó, thuế thực tế sẽ giảm sâu hơn. Đây là một kịch bản được đánh giá tích cực, dù chưa thể coi là mặc định.

Một yếu tố khác cũng cần lưu ý: các nhượng bộ Việt Nam thực hiện trong quá trình đàm phán 2025 về mặt pháp lý không còn ràng buộc sau khi IEEPA bị vô hiệu hóa. Tuy nhiên, trên thực tế, các kênh đối thoại và nền tảng hợp tác song phương vẫn được duy trì. Trong bối cảnh Hoa Kỳ có thể chuyển sang điều tra theo ngành, những nền tảng này mang ý nghĩa quan trọng.

150 ngày ổn định – và câu hỏi sau tháng 7/2026

Theo quy định, mức thuế 15% theo Mục 122 sẽ tự động hết hiệu lực sau khoảng 24/07/2026 nếu không được Quốc hội Hoa Kỳ gia hạn. Dragon Capital đánh giá khả năng gia hạn không cao trong bối cảnh chính trị hiện nay, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026 đang đến gần.

Tuy nhiên, song song với Mục 122, chính quyền Hoa Kỳ đã khởi động các cuộc điều tra theo Mục 301 đối với nhiều đối tác thương mại lớn. Đây mới là biến số dài hạn.

Khác với Mục 122, Mục 301 không giới hạn mức thuế và có thể duy trì trong thời gian dài, nhưng đòi hỏi quy trình điều tra kéo dài 6–12 tháng. Các cuộc điều tra thường tập trung vào từng ngành hoặc từng vấn đề cụ thể như dư thừa công nghiệp, lao động cưỡng bức, rào cản kỹ thuật số.

Đối với Việt Nam, những nội dung có thể bị xem xét bao gồm hàng trung chuyển từ Trung Quốc, chính sách tỷ giá và môi trường hoạt động của doanh nghiệp công nghệ Hoa Kỳ. Việt Nam từng trải qua điều tra Mục 301 năm 2020 nhưng không bị áp thuế, cho thấy điều tra không đồng nghĩa với kết luận bất lợi.

Điểm khác biệt quan trọng nằm ở cấu trúc rủi ro. Nếu có điều chỉnh thuế trong tương lai, nhiều khả năng đó sẽ là điều chỉnh theo ngành. Điều này khác đáng kể so với mức thuế 46% đồng đều từng xuất hiện năm 2025 – khi rủi ro mang tính diện rộng và tạo áp lực hệ thống đối với toàn bộ hoạt động xuất khẩu.

Nói cách khác, rủi ro không biến mất, nhưng đã chuyển dạng: từ cú sốc đồng loạt sang rủi ro có trọng điểm.

Khoảng đệm cho doanh nghiệp – phép thử cho chính sách

Trong ngắn hạn, 150 ngày tới tạo ra một khoảng đệm để doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất và đơn hàng. Việc thuế thực tế giảm từ khoảng 12% xuống 9,9% giúp cải thiện biên cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh cầu toàn cầu còn phân hóa.

Đối với các nhà máy FDI, khoảng thời gian này cho phép tái cấu trúc đơn hàng, tối ưu chuỗi cung ứng và đánh giá lại chiến lược trung hạn. Với doanh nghiệp nội địa, đây là cơ hội củng cố năng lực cạnh tranh trước khi bức tranh pháp lý trở nên rõ ràng hơn.

Ở góc độ thị trường tài chính, Dragon Capital cho rằng động lực nội tại vẫn đóng vai trò quyết định: đầu tư công tăng tốc, cải cách pháp lý tháo gỡ dự án tồn đọng, bất động sản dần phục hồi và kỳ vọng nâng hạng thị trường. Những yếu tố này không phụ thuộc trực tiếp vào thuế quan Hoa Kỳ và tiếp tục vận động theo quỹ đạo riêng.

Tuy nhiên, thị trường cũng sẽ theo dõi sát tiến trình điều tra Mục 301. Nếu rủi ro được giới hạn ở một số ngành hẹp, tác động vĩ mô có thể kiểm soát được. Ngược lại, nếu phạm vi mở rộng, cấu trúc thương mại có thể chịu áp lực mới.

Phán quyết của SCOTUS đã làm thay đổi nền tảng pháp lý của thuế quan Hoa Kỳ, nhưng chưa khép lại câu chuyện. Mức 15% hiện tại tạo ra một khoảng ổn định tạm thời. Phía sau đó là câu hỏi lớn hơn về cách Washington tái cấu trúc chính sách thương mại trong giai đoạn tới.

Với Việt Nam, thách thức không còn ở một mức thuế đồng đều 46% như năm ngoái, mà ở khả năng thích ứng trước một môi trường thuế quan phân hóa theo ngành. 150 ngày vì vậy không chỉ là “khoảng đệm”, mà còn là phép thử năng lực điều chỉnh của cả doanh nghiệp và chính sách.