Chiến tranh đẩy Iran tới bờ vực sụp đổ tài chính
Giữa tiếng súng, lạm phát 68% và đồng Rial bất ổn đang đẩy Iran vào hố đen sụp đổ tài chính do kiệt quệ nguồn lực.
Iran đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ tài chính trong bối cảnh xung đột với lực lượng của Hoa Kỳ và Israel khiến hoạt động thương mại quốc tế, ngành năng lượng và hệ thống tài chính gần như ngưng trệ.
Hình minh họa tình hình tại Iran. Ảnh: Washington Examiner
Những khó khăn này càng trầm trọng hơn khi tình trạng lạm phát, thiếu hụt lương thực, khủng hoảng năng lượng và tỷ lệ nghèo gia tăng đã xuất hiện từ cuối năm trước và từng dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn.
Một trong những dấu hiệu đáng chú ý nhất là diễn biến bất thường của đồng Rial khi đồng nội tệ này bất ngờ tăng khoảng 13% dù nền kinh tế gần như đóng băng trong nhiều ngày.
Theo các chuyên gia, việc đồng Rial tăng giá có thể liên quan đến các biện pháp can thiệp của ngân hàng trung ương hoặc nguồn vốn hỗ trợ từ các đối tác nước ngoài.
Tuy nhiên, khi đến kỳ chi trả cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, lượng tiền được bơm trở lại nền kinh tế sẽ gây áp lực lên giá cả và niềm tin thị trường, bởi hàng hóa khan hiếm trong khi tiền lưu thông tăng mạnh.
Các chuyên gia nhận định hệ thống tài chính của Iran đã không còn vận hành ổn định. Người dân ngày càng chuyển sang nắm giữ đồng USD, cho thấy mức độ suy giảm niềm tin vào đồng Rial.
Bất chấp những khó khăn, chính phủ vẫn ưu tiên nguồn lực hạn chế cho lực lượng an ninh, trong đó có việc chuyển phần lớn doanh thu xuất khẩu dầu và tăng thuế theo dự thảo ngân sách năm tài khóa 2026.
Một số báo cáo còn cho thấy lực lượng này sử dụng cả các kênh tài chính tiền mã hóa với giá trị giao dịch hơn một tỷ USD trong đầu năm 2026.
Về dài hạn, Iran phải đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc. Sau năm 1979, mô hình kinh tế ưu tiên tự lực và định hướng chính trị khiến nhiều ngành then chốt bị quản lý kém hiệu quả.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng dần nắm giữ vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế, dẫn đến hiện tượng ưu tiên tài nguyên cho các nhóm quyền lực thay vì tái đầu tư phát triển. Hậu quả là nhiều lĩnh vực, đặc biệt là hệ thống nước, suy thoái nghiêm trọng.
Tỷ lệ lạm phát chung đã tăng lên 68% trong tháng 2 năm 2026, trong khi giá lương thực tăng 110%. Giá bánh mì và ngũ cốc tăng 142%, dầu ăn tăng 207%. Hơn 70% các tầng chứa nước lớn bị khai thác quá mức, còn mực nước tại nhiều hồ chứa chính của Tehran chỉ còn khoảng 11%.
Ngành dầu mỏ, vốn là trụ cột kinh tế của Iran, cũng gặp sức ép lớn. Trước xung đột, Iran xuất khẩu khoảng 1,6 triệu thùng mỗi ngày thông qua mạng lưới tàu chở dầu cũ với nhiều thủ thuật nhằm né tránh trừng phạt.
Phần lớn dầu thô được bán cho các nhà máy lọc dầu độc lập tại Trung Quốc thông qua hệ thống thanh toán phức tạp gồm các công ty bình phong và hóa đơn giả nhằm che giấu nguồn gốc giao dịch. Riêng trong năm 2024, cơ quan giám sát tài chính Hoa Kỳ đã xác định hơn 9 tỷ USD giao dịch liên quan đến mạng lưới này.
Hiện Hoa Kỳ đang gây sức ép lên từng mắt xích của hệ thống né tránh trừng phạt, từ đội tàu vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu và mạng lưới công ty trung gian.
Điều này khiến nguồn thu của Iran bị thu hẹp đáng kể, trong khi chi phí quốc phòng và an ninh vẫn tăng. Việc giao thương qua eo biển Hormuz giảm mạnh sau các cuộc tấn công gần đây, khiến sản lượng và doanh thu dầu mỏ có nguy cơ giảm sâu hơn nữa.
Trong bối cảnh nguồn thu dầu bị gián đoạn, lạm phát cao và đồng nội tệ suy yếu, nguy cơ bất ổn tài chính tại Iran tiếp tục tăng. Các chuyên gia nhận định quá trình suy giảm kinh tế đã bắt đầu từ trước xung đột và có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu hệ thống hạ tầng chiến lược như Kharg Island hoặc tuyến vận chuyển qua Hormuz tiếp tục gặp gián đoạn.
