Drone Shahed-238 của Iran lộ diện thách thức nhiều hệ thống phòng không

Trong số các khí tài Iran sử dụng trong cuộc chiến kéo dài 40 ngày nhằm vào các căn cứ và khí tài quân sự Mỹ, Israel trong khu vực, Shahed-238 đặc biệt thu hút sự chú ý của các chuyên gia phòng không phương Tây.

Là phiên bản phát triển từ Shahed-136, Shahed-238 đánh đổi một phần tầm bay để tăng tốc độ, qua đó trở thành mục tiêu giá rẻ nhưng khó đối phó hơn đối với các mạng lưới đánh chặn nhiều lớp.

Shahed-238 lần đầu được giới thiệu vào tháng 11/2023, tại một triển lãm hàng không vũ trụ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Đến cuối năm 2025, loại drone này được đưa vào sản xuất quy mô nhỏ, lần đầu tham chiến trong cuộc chiến 12 ngày trước khi được sử dụng rộng rãi hơn trong cuộc chiến 40 ngày sau đó.

Động cơ phản lực tạo khác biệt

Điểm khác biệt lớn nhất giữa Shahed-238 và Shahed-136 nằm ở hệ thống động lực. Shahed-136 sử dụng động cơ piston MD-550 do Iran chế tạo, trong khi Shahed-238 được trang bị động cơ turbojet nhỏ gọn.

Phân tích các khung thân được thu hồi cho thấy có 2 biến thể động cơ: Loại do Iran chế tạo thuộc dòng Toloue-10 và, trên ít nhất một số mẫu, động cơ turbojet PBS TJ150 do Czech sản xuất, nặng dưới 19kg với lực đẩy khoảng 1.500N.

Shahed-136 có tốc độ hành trình khoảng 185km/h, trong khi Shahed-238 đạt 500-600km/h giữa hành trình. Một số trường hợp được theo dõi ghi nhận tốc độ khi lao tới mục tiêu vượt 700km/h.

Shahed-238 dài khoảng 3,5m, sải cánh 3m, trần bay gần 9.000m và mang được đầu đạn tới 50kg. Hệ thống dẫn đường kết hợp GNSS với dẫn đường quán tính.

Việc thay động cơ piston bằng turbojet buộc Iran phải sửa đổi thân trên để bố trí cửa hút khí, đồng thời chuyển từ xăng sang Jet-A.

Trọng lượng cất cánh tối đa tăng từ khoảng 250kg lên 380kg, trong khi khả năng mang nhiên liệu giảm, khiến thời gian hoạt động ngắn hơn các biến thể Shahed-136 tầm xa.

Nói cách khác, Shahed-238 được tối ưu hóa cho tốc độ và rút ngắn thời gian phản ứng thay vì tối đa hóa tầm bay.

Tốc độ làm thay đổi bài toán phòng không

Trong những tuần đầu của chiến dịch trả đũa, lực lượng Iran sử dụng hàng nghìn drone tấn công một chiều. Shahed-238 đảm nhiệm vai trò thành phần tốc độ cao, nhằm rút ngắn thời gian cảnh báo và làm phức tạp chu trình đánh chặn của các kíp phòng không.

Giá trị chiến thuật của Shahed-238 nằm ở tác động của tốc độ đối với phòng không nhiều lớp. Các hệ thống đánh chặn hiện đại thường được tính toán thời gian giao chiến với những đạn tuần kích bay chậm như Shahed-136.

Một mục tiêu tiếp cận với tốc độ 500-600km/h làm giảm đáng kể thời gian dành cho phát hiện, phân loại, theo dõi và phóng vũ khí đánh chặn, đặc biệt đối với các hệ thống phòng thủ điểm được tối ưu hóa để đối phó với drone chậm hơn.

Iran cũng mô tả việc nâng cấp động cơ phản lực là phương thức tăng tốc độ và khả năng cơ động nhằm gây khó khăn cho phòng không.

Một số biến thể được cho là có cấu hình cho nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương (SEAD), sử dụng đầu dò ảnh nhiệt và hệ thống dẫn đường bám theo radar để tấn công các radar đang phát xạ.

Shahed-238 còn phù hợp với chiến thuật tiêu hao bằng drone giá rẻ. Khi được triển khai cùng Shahed-136 và Shahed-131 trong các đợt tập kích hỗn hợp, tốc độ khác nhau buộc bên phòng thủ phải phân bổ năng lực đánh chặn khan hiếm cho các mục tiêu nhanh, đồng thời vẫn phải đối phó với số lượng lớn drone bay chậm.

Một Shahed-238 cũng đã đánh trúng khu vực phía trước một khách sạn ở Dubai ngày 28/2/2026, trở thành một trong những trường hợp rõ ràng nhất được ghi nhận về việc loại drone này tấn công lãnh thổ vùng Vịnh Ba Tư bên ngoài chiến tuyến trực tiếp.

Sản xuất hàng loạt

Các ước tính từ nguồn mở cho rằng riêng các cơ sở Iran có thể sản xuất hơn 200 chiếc Shahed-136 và Shahed-238 mỗi tháng. Nếu tính cả các địa điểm sản xuất khác, năng lực có thể đạt gần 400-500 khung thân mỗi tháng.

Các biến thể phát triển sau đó được cho là đã bổ sung đầu đạn lớn hơn, khả năng phóng từ trên không và hệ thống dẫn đường chống gây nhiễu được gia cường.

Liệu Shahed-238 có trở thành vũ khí mang tính quyết định hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Tuy nhiên, tốc độ của nó đã buộc giới phòng không phải đánh giá lại khả năng mà một mối đe dọa drone giá rẻ có thể tạo ra.