Triển vọng đàm phán hòa bình ở Trung Đông

Phát biểu với báo giới tại Phòng Bầu dục ngày 24-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, các cuộc đàm phán với Iran nhằm chấm dứt cuộc xung đột ở Trung Đông đang được tiến hành "ngay lúc này", đồng thời nói thêm rằng Tehran "rất muốn" đạt được một thỏa thuận. Ông cũng cho biết, thông qua trung gian là Pakistan, Mỹ đã gửi cho Iran một danh sách gồm 15 điều kiện hòa bình, bao gồm việc Iran phải từ bỏ mọi kế hoạch phát triển vũ khí hạt nhân.

Kênh truyền hình 12 của Israel cho biết, hiện Mỹ đang cùng một số nước trung gian, gồm: Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ thảo luận khả năng tổ chức một hội nghị hòa bình với Iran tại Islamabad nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột. Tại hội nghị, các bên có thể thảo luận về kế hoạch gồm 15 điểm, trong đó tập trung vào những yêu cầu trước đây của Washington đối với Tehran, bao gồm yêu cầu Iran dỡ bỏ 3 cơ sở hạt nhân và toàn bộ nhà máy làm giàu urani, tạm dừng hoạt động liên quan đến tên lửa đạn đạo, kiềm chế hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định với hãng thông tấn IRNA rằng Tehran chưa tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Washington, mà chỉ truyền đạt lập trường của mình thông qua các bên trung gian.

Nhìn vào động thái chủ động đề xuất đàm phán của Mỹ có thể thấy, chính quyền Tổng thống Donald Trump có nhiều lý do để tìm kiếm một thỏa thuận với Tehran. Cuộc chiến ở Iran vốn đã không nhận được nhiều sự ủng hộ tại Mỹ và nay càng trở nên nhạy cảm hơn khi người tiêu dùng là các cử tri Mỹ đang trực tiếp cảm nhận tác động qua giá xăng, dầu cùng những ảnh hưởng lan tỏa tới nền kinh tế nước này. Trong khi đó, nước Mỹ đang tiến gần tới cuộc bầu cử Quốc hội, nơi Đảng Cộng hòa của ông D.Trump được dự báo sẽ gặp nhiều bất lợi. Tổng thống Donald Trump đang phải đứng trước lựa chọn khó khăn bởi nếu kéo dài chiến sự đồng nghĩa với việc chấp nhận cái giá phải trả về kinh tế và chính trị.

Về phần Iran, giới chuyên gia cho rằng, bị tấn công lần thứ hai trong vòng chưa đầy một năm và dù đã gánh chịu rất nhiều tổn thất, Iran dường như có ít động lực hơn để chấm dứt chiến sự. Một khi chưa thể thiết lập được một cơ chế răn đe hiệu quả nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai cũng như đạt được một số nhượng bộ chiến lược, bao gồm cam kết không bị tấn công trong tương lai hoặc gia tăng quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz, Iran sẽ chưa vội để tiến tới một thỏa thuận.

Khả năng tham gia hội nghị hòa bình tại Islamabad của Tehran vì vậy càng chưa thể khẳng định, cho dù các nguồn tin cho biết một hội nghị thượng đỉnh hòa bình có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 26-3. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về tân Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei. CNN cho biết, các đại diện của Iran đã thông báo với chính quyền của Tổng thống Donald Trump về việc không muốn nối lại đàm phán với đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của ông Donald Trump là Jared Kushner, thay vào đó, Tehran muốn tổ chức đàm phán với Phó tổng thống JD Vance.

Hiện trước mắt, các bên đang nỗ lực thúc đẩy một lệnh ngừng bắn nhằm tạo “khoảng thời gian vàng” cho các cuộc đàm phán thực chất về những điều khoản trong bản kế hoạch 15 điểm. Hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đang thúc đẩy một lệnh ngừng bắn kéo dài 30 ngày.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời báo giới tại Phòng Bầu dục, ngày 24-3. Ảnh: Getty

Trong khi đó, những động thái quân sự của Mỹ tại Trung Đông đang phủ bóng lên nỗ lực thúc đẩy đàm phán. Theo các nguồn tin, Mỹ chuẩn bị điều động thêm 3.000 binh sĩ tới khu vực Trung Đông để tăng cường vị thế trên bàn đàm phán. NBC ngày 24-3 dẫn hai nguồn thạo tin cho biết, Tổng thống Donald Trump đã phê chuẩn việc triển khai hơn 1.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn dù số 82 tới Trung Đông. Quân số này bao gồm lực lượng tham mưu và một số đơn vị mặt đất, nhưng không phải toàn bộ đơn vị này. Đáng chú ý, một nguồn tin tại Nhà Trắng cho hay, Mỹ vẫn đang cân nhắc khả năng chuyển sang giai đoạn tác chiến trên bộ trong chiến dịch chống Iran, dù chưa có quyết định cuối cùng.

Theo nguồn tin của Axios, phía Iran đang lo ngại đề xuất của Mỹ về việc tổ chức đàm phán tại Islamabad có thể là một "cái bẫy”. Việc Mỹ triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn đã làm gia tăng nghi ngờ tại Tehran về thiện chí thực sự của Washington. Đại diện của Iran đã thông báo với các bên trung gian gồm Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ rằng những động thái quân sự của Mỹ cùng với quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tăng cường đáng kể binh lực “đã khiến họ nghi ngờ rằng đề xuất đàm phán hòa bình chỉ là một chiêu đánh lừa”. Phía Iran cũng nhấn mạnh họ “không muốn bị lừa thêm lần nữa”, khi các cuộc tấn công nhằm vào nước này hồi tháng 6-2025 và ngày 28-2 vừa qua đều diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang được tiến hành.

Trong bối cảnh triển vọng đàm phán vẫn còn bỏ ngỏ, cộng đồng quốc tế đang gia tăng những nỗ lực để kéo các bên ngồi vào bàn đàm phán. Liên hợp quốc cùng các quốc gia như Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ đang tích cực vận động các bên xung đột. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi, cũng vừa kêu gọi các bên nắm bắt mọi cơ hội để bắt đầu đàm phán hòa bình càng sớm càng tốt.