Xung đột Iran đang khiến “núi nợ” của Mỹ phình to

Trong tuần thứ 12 của cuộc xung đột, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên 4,58%, so với khoảng 4% trước khi chiến sự nổ ra. Đây cũng là mức cao hơn đáng kể so với dự báo cơ sở 4,13% mà Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) đưa ra hồi đầu năm.

Trong khi đó, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm đã vượt mốc 5% lần đầu tiên kể từ năm 2007, phản ánh nỗi lo ngày càng lớn của thị trường về lạm phát và tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài của Mỹ.

Theo tính toán của Financial Times dựa trên mô hình của CBO, nếu lợi suất 10 năm duy trì quanh mức 4,58% trong phần còn lại của năm tài khóa hiện tại, chính phủ Mỹ sẽ phải trả thêm khoảng 8 tỷ USD tiền lãi. Nếu mức lợi suất này kéo dài sang năm tài khóa 2027, hóa đơn lãi vay có thể tăng thêm hơn 30 tỷ USD.

Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh nợ công Mỹ vốn đã ở mức rất cao. CBO dự báo chi phí lãi vay của Chính phủ Liên bang sẽ tăng từ khoảng 1.000 tỷ USD năm 2026 lên 2.100 tỷ USD vào năm 2036, tương đương 4,6% GDP.

Nguyên nhân lớn nhất khiến lợi suất tăng mạnh là lo ngại lạm phát quay trở lại do giá năng lượng leo thang. Giá dầu đã tăng khoảng 50% kể từ khi xung đột bùng phát, trong khi dữ liệu mới công bố cho thấy chỉ số giá sản xuất (PPI) của Mỹ trong tháng 4 tăng lên 6%, mức cao nhất trong bốn năm.

Điều này khiến nhà đầu tư tin rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ tiếp tục phải đối mặt với giá cả đắt đỏ hơn trong thời gian tới. Kỳ vọng lạm phát của thị trường trong một năm tới hiện đã vượt mốc 4%, kéo theo làn sóng bán tháo trái phiếu trên diện rộng.

Thông thường, trái phiếu kho bạc Mỹ được xem là nơi trú ẩn an toàn trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị. Tuy nhiên, lần này, thị trường lại phản ứng theo hướng ngược lại vì lo ngại lạm phát sẽ làm xói mòn giá trị thực của trái phiếu.

Nhiều nhà đầu tư cũng cho rằng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang phản ứng quá chậm trước áp lực giá cả. Tại cuộc họp gần nhất, Fed vẫn duy trì quan điểm “nới lỏng”, bất chấp giá dầu tăng mạnh và lạm phát có dấu hiệu nóng trở lại.

Bob Michele, Giám đốc đầu tư tại JPMorgan Asset Management, cho rằng thị trường trái phiếu đang giành lại quyền kiểm soát từ các ngân hàng trung ương.

“Nếu các ngân hàng trung ương không phản ứng với lạm phát, thị trường sẽ khiến chi phí vay trở nên đắt đỏ hơn”, ông nói.

Một số nhà đầu tư lớn cảnh báo Mỹ đang bước vào “vòng xoáy nợ” nguy hiểm: chi phí vay tăng khiến chính phủ phải vay thêm để trả lãi, từ đó tiếp tục làm lợi suất tăng cao hơn nữa.

“Chúng ta đang đi trên con đường nợ ngày càng phình to và gần như không có ý chí chính trị để xử lý thâm hụt ngân sách”, Bill Campbell, nhà quản lý danh mục tại DoubleLine, nhận định.

Lợi suất tăng không chỉ gây áp lực lên ngân sách liên bang mà còn lan sang toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Lãi suất thế chấp đã tăng mạnh theo lợi suất trái phiếu dài hạn, khiến chi phí mua nhà và vay vốn của doanh nghiệp trở nên đắt đỏ hơn.

Trước áp lực này, giới đầu tư bắt đầu bàn luận về các biện pháp mà Fed và Bộ Tài chính Mỹ có thể sử dụng để ngăn đà tăng của lợi suất. Một số ý kiến cho rằng, Bộ Tài chính nước này nên tăng phát hành trái phiếu ngắn hạn thay vì trái phiếu dài hạn nhằm giảm áp lực trước mắt. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo đây chỉ là giải pháp tạm thời.

Trong khi đó, cũng xuất hiện suy đoán rằng Fed có thể phải tái khởi động “Chiến dịch Twist” - chương trình từng được sử dụng sau khủng hoảng tài chính 2008 nhằm kéo giảm lợi suất dài hạn bằng cách mua trái phiếu kỳ hạn dài và bán trái phiếu ngắn hạn.

Tuy vậy, phần lớn chuyên gia bày tỏ quan điểm không có giải pháp dễ dàng cho bài toán nợ công của Mỹ. Theo Kenneth Rogoff, giáo sư kinh tế Harvard và cựu kinh tế trưởng IMF, Mỹ hiện đang bị “trói chặt bởi áp lực dân túy”, khiến việc tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu trở nên cực kỳ khó khăn về mặt chính trị.

Cuộc xung đột với Iran vì thế không chỉ là một cuộc khủng hoảng địa chính trị, mà còn đang phơi bày rõ hơn những điểm yếu tài khóa âm ỉ của nền kinh tế lớn nhất thế giới.