Cục trưởng Trần Hữu Linh thông tin về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu

Sáng 30/9 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Bên lề hội nghị, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã có cuộc trao đổi nhanh với các cơ quan báo chí về những điểm đáng chú ý của dự thảo Nghị định.

Ba điểm mới cần lưu ý

- Thưa ông, xin ông chia sẻ những điểm mới của dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định về kinh doanh xăng dầu được Bộ Công Thương xây dựng và lấy ý kiến?

Ông Trần Hữu Linh: Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc kiện toàn lại hệ thống cung ứng xăng dầu trong bối cảnh mới, Bộ Công Thương đã chỉnh sửa, tiếp thu và hoàn thiện Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, thay thế các quy định hiện hành.

Có thể nói, những yếu tố được thay đổi trong Dự thảo Nghị định đều bám sát chỉ đạo của Chính phủ. Theo chúng tôi, có ba nội dung sẽ tạo ra những thay đổi lớn đối với công tác điều hành mặt hàng xăng dầu trong thời gian tới. Thứ nhất là cắt giảm đầu mối; thứ hai là tự chủ về giá; và vấn đề thứ ba là dữ liệu.

Trước hết, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, trong thời gian tới, sau khi Nghị định có hiệu lực, việc tinh gọn hệ thống sẽ được đặt lên hàng đầu. Dự thảo Nghị định đã đưa ra các quy định, tiêu chuẩn cao hơn đối với thương nhân đầu mối cung ứng xăng dầu.

Thương nhân đầu mối phải đúng với tính chất của một thương nhân đầu mối, đó là bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu cho thị trường. Cụ thể, các điều kiện để duy trì thương nhân đầu mối được nâng cao hơn, nhằm thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm cũng như bản chất của thương nhân đầu mối.

Trong đó, từ các điều kiện về sở hữu kho, đặc biệt là yêu cầu trong hai năm liên tiếp, thương nhân đầu mối phải bảo đảm thực hiện đúng tổng nguồn được giao, tối thiểu 300.000 mét khối trong một năm trong hai năm liên tiếp. Nếu không thực hiện, sẽ bị xử lý theo quy định. Chúng tôi, Bộ Công Thương, đánh giá rằng nếu thực hiện tốt và đúng các quy định này, thị trường sẽ được sàng lọc, qua đó chỉ còn lại những thương nhân đầu mối thực sự có năng lực. Bên cạnh đó, các điều kiện liên quan đến sở hữu kho cũng được đặt ra nhằm bảo đảm năng lực và trách nhiệm của thương nhân đầu mối.

Còn đối với thương nhân phân phối, Bộ Công Thương dự thảo Nghị định theo hướng tinh gọn bộ máy, bãi bỏ tất cả các loại giấy phép liên quan đến thương nhân phân phối, bán lẻ, doanh nhân, đại lý, nhượng quyền cửa hàng; đồng thời đưa về một loại hình thương nhân phân phối duy nhất. Theo đó, không phải có giấy phép đối với loại hình phân phối này. Thương nhân phân phối sẽ tồn tại dưới dạng các cửa hàng đơn lẻ hoặc các cửa hàng xăng dầu và chỉ thực hiện việc thông báo trực tuyến với UBND các tỉnh và Bộ Công Thương để phục vụ công tác quản lý. Theo chúng tôi, đây là một trong những thay đổi lớn liên quan đến việc tinh gọn hệ thống kinh doanh xăng dầu.

Đổi mới thứ hai, theo chúng tôi, cũng rất quan trọng, đó là trao quyền định giá. Từ trước đến nay, xăng dầu luôn là mặt hàng Nhà nước quy định giá, đặc biệt là giá trần bán lẻ.

Với dự thảo mới nhất, giá xăng dầu sẽ được đưa về cho thị trường quyết định, doanh nghiệp cũng được quyền quyết định và Nhà nước sẽ không quy định giá bán lẻ nữa, mà chỉ can thiệp khi có những biến động của thị trường. Bộ Công Thương cũng nhận định rằng, với việc vận hành theo cơ chế thị trường, tất cả các chi phí liên quan đến nhập khẩu, tạo nguồn, chi phí, định mức kinh doanh, lợi nhuận, thuế... sẽ do doanh nghiệp và thị trường cùng quyết định.

Một nội dung được đánh giá là quan trọng là việc để giá cả do thị trường quyết định sẽ tạo yếu tố cần thiết để thị trường xăng dầu vận hành theo đúng nguyên tắc thị trường.

Vấn đề thứ ba cũng rất quan trọng. Xăng dầu vẫn là mặt hàng thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với đời sống của người dân. Do vậy, Nhà nước, Bộ Công Thương vẫn thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với mặt hàng xăng dầu. Tuy nhiên, với những quy định mới về tinh gọn hệ thống cũng như trao quyền quyết định giá cho thị trường, công tác kiểm tra, hậu kiểm sẽ trở nên rất quan trọng.

Chính vì thế, trong Dự thảo cũng đặt ra các nội dung liên quan đến quản trị bằng dữ liệu. Việc cấp phép, quản lý sẽ được thực hiện bằng hình thức ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Cụ thể, Bộ Công Thương sẽ xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia. Tất cả thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối sẽ phải thông báo về các chi phí tồn kho, hoạt động mua bán của doanh nghiệp; thậm chí đến từng cửa hàng bán lẻ, mỗi lần xuất hóa đơn bán hàng đều được gửi dữ liệu về cơ quan thuế và Bộ Công Thương.

Chúng tôi nghĩ rằng, với phương thức quản lý như vậy, các cơ quan quản lý nhà nước sẽ có thông tin một cách chính xác, kịp thời, 24/7. Qua đó, có thể phát hiện sớm những rủi ro của thị trường, các hành vi gian lận thương mại cũng như những diễn biến bất thường của thị trường.

Tóm lại, Bộ Công Thương rất kỳ vọng với Dự thảo Nghị định mới thay thế các Nghị định về kinh doanh xăng dầu trước đây, thị trường xăng dầu sẽ được tổ chức và vận hành theo hướng tinh gọn, công khai, minh bạch.

Sẽ truy xuất nguồn gốc mặt hàng xăng dầu

- Dự thảo Nghị định có một quy định về truy xuất nguồn gốc mặt hàng xăng dầu. Xin ông chia sẻ về điểm mới này?

Ông Trần Hữu Linh: Đây cũng là một điểm mới khá quan trọng trong Dự thảo Nghị định lần này. Theo chúng tôi, đây là một nội dung rất đáng chú ý. Bởi, xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và theo quy định mới về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đây cũng là mặt hàng có mức độ rủi ro cao. Vì vậy, xăng dầu cần phải được truy xuất nguồn gốc, theo dõi đường đi của từng lít xăng dầu, từ khâu tạo nguồn, sản xuất, nhập khẩu cho đến khi đi vào các chuỗi cung ứng, kho, bồn bể, cửa hàng bán lẻ và đến tay người tiêu dùng.

Việc quản trị, quản lý và theo dõi đường đi của hàng hóa, cụ thể là xăng dầu, là một biện pháp mới nhưng hiện nay nhiều nước trên thế giới đã thực hiện. Tôi nghĩ rằng ở thời điểm này, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc đối với mặt hàng xăng dầu là một công cụ rất phù hợp và hữu hiệu, phục vụ công tác kiểm tra, hậu kiểm cũng như phòng ngừa các hành vi gian lận thương mại.

Qua đó, có thể góp phần ngăn chặn các hành vi như đầu cơ, găm hàng hoặc mua bán lòng vòng không thực chất, chỉ thể hiện trên hóa đơn, chứng từ nhưng không có giao dịch hàng hóa thực tế.

Đây là một trong những điểm mà chúng tôi rất kỳ vọng. Với việc ứng dụng khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc, Dự thảo có thể góp phần hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng, bất hợp pháp.

Mục tiêu cao nhất là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

- Tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương tổ chức sáng 30/9, vẫn còn khá nhiều ý kiến của các thương nhân cũng như doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu. Vậy ông nhìn nhận như thế nào về những ý kiến này và Bộ Công Thương sẽ tiếp nhận, xử lý như thế nào để đóng góp vào việc hoàn thiện Dự thảo?

Ông Trần Hữu Linh: Xăng dầu là một mặt hàng rất đặc biệt, tác động sâu rộng đến doanh nghiệp và đặc biệt là người tiêu dùng trên cả nước. Xăng dầu cũng ảnh hưởng đến giá của nhiều mặt hàng khác trên thị trường, là nguyên liệu đầu vào của các ngành sản xuất, giao thông vận tải, logistics... Do vậy, việc điều hành mặt hàng xăng dầu cũng như xây dựng các quy định pháp luật về xăng dầu rất phức tạp, nhạy cảm và gắn chặt với nhiều ngành, lĩnh vực khác.

Chính vì vậy, việc có nhiều ý kiến khác nhau là điều dễ hiểu. Trên thị trường, các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối, cửa hàng bán lẻ, thương nhân sản xuất, thương nhân bao tiêu và người tiêu dùng đều là những chủ thể tham gia vào chuỗi cung ứng xăng dầu, với vai trò và nhiệm vụ khác nhau.

Ngay cả một vấn đề cụ thể, chẳng hạn thương nhân phân phối có được mua bán với nhau hay không, cũng có thể có nhiều quan điểm khác nhau. Từ góc nhìn của thương nhân đầu mối sẽ có cách nhìn khác, trong khi thương nhân phân phối và bán lẻ lại có những ý kiến riêng.

Với việc xây dựng chính sách cũng như Dự thảo Nghị định mới, Bộ Công Thương cố gắng nhìn nhận một cách tổng thể, trên cơ sở mục tiêu quan trọng nhất mà Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra: trong mọi tình huống phải bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu cho nền kinh tế, không để xảy ra thiếu hụt; đồng thời điều hành mặt hàng xăng dầu nhằm góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Xuất phát từ mục tiêu đó, chúng tôi sẽ nghiên cứu, tiếp thu tất cả các ý kiến đóng góp của các doanh nghiệp trong hệ thống phân phối xăng dầu trên cả nước để đưa ra những chính sách cụ thể, phù hợp. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Thương nhân đầu mối phải có trách nhiệm đảm bảo nguồn cung xăng dầu

- Một trong những băn khoăn của thương nhân đầu mối là việc yêu cầu hạn mức phân giao tổng nguồn phải được thực hiện tối thiểu 300.000 m³/năm trong 2 năm liên tiếp. Tại sao Bộ Công Thương lại đưa ra điều kiện này, thưa ông?

Ông Trần Hữu Linh: Đối với thương nhân đầu mối, vai trò quan trọng nhất là phải bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu cho quốc gia, cho đất nước và cho sản xuất. Chính vì vậy, bên cạnh những điều kiện về cơ sở hạ tầng, vật chất cố định, có thể là sở hữu hoặc đi thuê, lần này Bộ Công Thương đưa thêm các điều kiện về việc thực hiện nhiệm vụ trong thực tế.

Bởi chúng tôi thấy rằng hiện nay số lượng thương nhân đầu mối ở Việt Nam tương đối nhiều. Tuy nhiên, có những thương nhân đầu mối thực hiện nghĩa vụ đúng với vai trò của mình, như nhập khẩu và phân phối xăng dầu trên thị trường, còn rất thấp.

Chính vì thế, lần này Bộ Công Thương dự thảo đặt ra, bên cạnh các quy định cứng về cơ sở hạ tầng của thương nhân đầu mối, một quy định liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ cung ứng xăng dầu trong một năm. Mục tiêu là bảo đảm thương nhân đầu mối thực sự thực hiện đúng vai trò, trách nhiệm về tổng nguồn được giao.

Theo đó, trong hai năm liên tiếp, mỗi năm thương nhân đầu mối phải thực hiện tối thiểu 300.000 mét khối. Nếu trong hai năm liên tiếp không thực hiện đúng quy định này thì sẽ bị xử lý theo quy định.

Đây là yêu cầu nhằm bảo đảm rằng những thương nhân đã được xác định là thương nhân đầu mối phải thực sự có năng lực và thực hiện đúng vai trò là bảo đảm nguồn cung cho thị trường.

- Xin cảm ơn ông!

Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu đã trải qua trình soạn thảo trong hơn hai năm với rất nhiều lần lấy ý kiến. Theo kế hoạch, Dự thảo sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Chính phủ ban hành trong tháng 10 này.