Gỡ dự án chậm triển khai, không để nguồn lực tiếp tục đóng băng

Sáng 11/8, Quốc hội thảo luận về Dự án Luật Phát triển đô thị. Đóng góp ý kiến, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật.

Đối với vấn đề tháo gỡ các dự án chậm triển khai (quy định tại khoản 5 Điều 33), đại biểu cho rằng, đây là nguồn lực lớn đang bị đóng băng: đất đai chưa được sử dụng hiệu quả. Việc đưa quy định vào dự thảo là hướng tiếp cận cần thiết.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần bổ sung hai khóa kiểm soát. Một là, khi cho phép tiếp tục dự án phải rà soát, xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án; bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. Không thể để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ việc dự án bị kéo dài.

Hai là, với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần có thẩm định liên ngành trước khi quyết định. Đồng thời, đề nghị cân nhắc thời hạn đến ngày 31 tháng 12 năm 2036.

“Một cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng mà kéo dài tới 10 năm sẽ làm giảm tính cấp bách và có thể tiếp tục tạo tâm lý chờ đợi”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nói.

Về Quy hoạch tổng thể Thành phố (tại Điều 10 dự thảo Luật), theo đại biểu, quy hoạch này thay thế và có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị đặc biệt, tức là một bước phân quyền rất mạnh. Đại biểu đồng tình tăng quyền chủ động cho đô thị đặc biệt. Nhưng quy hoạch của một siêu đô thị tác động vượt địa giới hành chính, liên quan giao thông vùng, cảng biển, sân bay, nguồn nước, lưu vực sông và nhiều kết cấu hạ tầng quốc gia.

“Tôi đề nghị Luật quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với nội dung liên quan quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi Thành phố phê duyệt”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nêu quan điểm.

Về nội dung lựa chọn nhà đầu tư chiến lược (tại Điều 35 dự thảo Luật), theo đại biểu, báo cáo giải trình đã tiếp thu yêu cầu công khai danh mục dự án, tiêu chí lựa chọn và kéo dài thời hạn tiếp nhận hồ sơ. Qua đó đại biểu đề nghị thể hiện trực tiếp trong dự thảo chỉnh lý, không dừng ở báo cáo giải trình.

“Thiết kế hiện nay chưa bảo đảm cạnh tranh thực chất. Dự án trong danh mục có quy mô từ 800 tỷ đến 75.000 tỷ đồng, cần thời gian nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn; nhưng thời hạn để nhà đầu tư thứ hai nộp hồ sơ chỉ là 7 ngày. Về hình thức là cạnh tranh, nhưng trên thực tế rất khó để nhiều nhà đầu tư có đủ thời gian chuẩn bị. Thêm nữa, tiêu chí chấm điểm lại được ban hành sau khi đã tiếp nhận hồ sơ”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn phân tích.

Từ đó, đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi tiếp nhận hồ sơ, đồng thời kéo dài đáng kể thời hạn tiếp nhận. Với dự án quy mô lớn có thể nghiên cứu tối thiểu 45 ngày để bảo đảm cạnh tranh thực chất. Điều cần kiểm soát không phải là nhà đầu tư có được gọi là chiến lược hay không, mà là quá trình lựa chọn có thực sự cạnh tranh, minh bạch hay không.

Về liên kết vùng, báo cáo giải trình đã tiếp thu yêu cầu nghiên cứu cơ chế điều phối vùng. Tuy nhiên, những vấn đề khó nhất của liên kết vùng thường là nơi lợi ích các địa phương không đồng nhất: vị trí khu xử lý chất thải, phân bổ nguồn nước, xử lý ô nhiễm lưu vực sông. Chỉ quy định đồng thuận mà không có cơ chế xử lý bất đồng thì các vấn đề liên vùng vẫn có thể đình trệ.

“Tôi đề nghị bổ sung vấn đề liên vùng cấp bách mà các địa phương không thống nhất được sau một thời hạn nhất định thì cơ quan điều phối vùng báo cáo Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ xử lý, quyết định theo thẩm quyền”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nói.

“Tinh thần lớn của dự án Luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển. Tôi hoàn toàn đồng tình. Nhưng trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ ba yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập. Nếu làm rõ được ba vấn đề này, tôi tin Luật Phát triển đô thị không chỉ giúp các đô thị được làm nhiều hơn, mà quan trọng hơn là làm nhanh hơn, hiệu quả hơn, vẫn bảo đảm an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và lợi ích lâu dài của người dân”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn kiến nghị.