Hệ thống thoát nước Hà Nội mới đáp ứng 20% công suất
Hệ thống thoát nước và hồ điều hòa của Thủ đô hiện chỉ đáp ứng khoảng 20% yêu cầu thực tế. Để giải quyết căn cơ tình trạng ngập úng do mưa cực đoan, Hà Nội sẽ lần đầu tiên quy hoạch hệ thống bể chứa ngầm và tăng diện tích hồ điều hòa lên hơn 8.000 ha trong tầm nhìn 100 năm tới.
Sáng 15/7, trong khuôn khổ kỳ họp thứ năm (kỳ họp thường lệ giữa năm 2026) HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra phiên chất vấn và trả lời chất vấn.
Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh trả lời chất vấn. Ảnh: Thành Thái
Lượng mưa cực đoan vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống hiện hữu
Đại biểu Lê Văn Đức (Tổ đại biểu số 9) chất vấn Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội về công tác quy hoạch và phát triển hệ thống thoát nước trên địa bàn thành phố.
Đại biểu cho biết Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt từ năm 2012 với thông số thiết kế dựa trên lượng mưa khoảng 310mm trong 2 ngày, tương ứng chu kỳ lặp lại 10 năm.
Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây đã xuất hiện nhiều trận mưa cực đoan, có nơi lượng mưa đạt từ 500-600 mm trong một ngày, vượt xa năng lực thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu. Việc này dẫn đến tình trạng ngập úng kéo dài tại nhiều khu vực. Dù vậy, các yếu tố mới này vẫn chưa được cập nhật vào quy hoạch.
Bên cạnh đó, quy hoạch thoát nước lưu vực sông Đáy và việc xác định cao độ nền xây dựng cũng chưa được điều chỉnh, cập nhật, gây ảnh hưởng đến quá trình triển khai các dự án thoát nước trên địa bàn.
Đại biểu đề nghị Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc làm rõ tiến độ, trách nhiệm trong việc chậm cập nhật Quy hoạch thoát nước Thủ đô; cơ sở xác định vị trí, quy mô, cao độ các hồ điều hòa; phương án dự phòng khi quy hoạch thoát nước thay đổi; cùng giải pháp phát triển hạ tầng thoát nước thân thiện với môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu.
Trả lời chất vấn, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh cho biết việc triển khai Quy hoạch thoát nước Thủ đô đã được thực hiện trong 13 năm qua và luôn gắn với quá trình điều chỉnh, hoàn thiện hệ thống quy hoạch chung của thành phố.
Quy hoạch thoát nước được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội năm 2011; sau đó được phê duyệt theo Quyết định số 725 năm 2013.
Trong giai đoạn 2023-2024, cùng với quá trình điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1668, các nội dung về quy hoạch thoát nước cũng tiếp tục được nghiên cứu, cập nhật.
"Trong giai đoạn trước, quy hoạch đã đáp ứng các yêu cầu đặt ra đối với công tác thoát nước của Thủ đô và được tích hợp trong hệ thống quy hoạch phát triển đô thị", Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết.
Tuy nhiên, qua quá trình triển khai thực tế, thành phố cũng ghi nhận nhiều hạn chế. Theo đánh giá hiện nay, hệ thống thoát nước mới đáp ứng khoảng 20% công suất theo yêu cầu, trong khi hệ thống hồ điều hòa và các công trình thoát nước trên địa bàn mới được đầu tư khoảng 20%, riêng diện tích hồ điều hòa đạt khoảng 18% so với quy hoạch. Đây là một trong những "điểm nghẽn" đã được các đại biểu HĐND thành phố cũng như lãnh đạo Trung ương và thành phố nhiều lần chỉ ra.
Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết Sở này đã phối hợp với Sở Xây dựng rà soát các nội dung liên quan. Hiện nay, quy hoạch thoát nước, thoát nước thải và quy hoạch cao độ nền đã được xác định là một bộ phận của quy hoạch hạ tầng kỹ thuật theo quy định của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.
Trong thời gian tới, Sở Xây dựng sẽ là cơ quan chủ trì lập quy hoạch, còn Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ phối hợp rà soát, hoàn thiện các nội dung liên quan.
Đối với Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã ban hành kế hoạch triển khai. Theo định hướng quy hoạch mới, tổng diện tích hồ điều hòa của Hà Nội sẽ đạt hơn 8.000 ha, tăng khoảng 20-25% so với quy hoạch trước đây nhằm nâng cao năng lực tiêu thoát nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và tình trạng mưa cực đoan.
Bên cạnh đó, quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm cũng lần đầu tiên nghiên cứu đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm theo mô hình phát triển đô thị hiện đại. Theo đó, cùng với hệ thống giao thông và đường sắt đô thị, thành phố sẽ quy hoạch hệ thống bể chứa nước ngầm và công trình thoát nước ngầm nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết, tiêu thoát nước đô thị. Đây là nội dung mới sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong quá trình triển khai quy hoạch.
Về tiến độ điều chỉnh quy hoạch thoát nước, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết Sở đã thống nhất với Sở Xây dựng về nhiệm vụ và lộ trình thực hiện. Dự kiến trong tháng 9/2026, quy hoạch thoát nước và thoát nước thải của Hà Nội sẽ được phê duyệt và công bố công khai để các đại biểu HĐND thành phố cũng như nhân dân Thủ đô theo dõi, giám sát.
Hà Nội chạy đua tiến độ hồ điều hòa Mễ Trì trước mùa mưa 2026. Ảnh: Quang Hùng
Đẩy nhanh 13 công trình cấp bách
Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh cũng cho biết, thành phố đang tập trung triển khai các công trình trọng điểm về thoát nước. Theo đó, hiện có 13 công trình cấp bách đang được đẩy nhanh tiến độ, trong đó có 6 dự án hồ điều hòa, cùng với các dự án cải tạo mạng lưới kênh mương, cống và trạm bơm.
Song song với đó, thành phố đang triển khai cải tạo, chỉnh trị các tuyến sông giữ vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước như sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu, sông Nhuệ và sông Đáy. Khi các tuyến sông này được khơi thông dòng chảy và hạ thấp mực nước, sẽ góp phần nâng cao năng lực thoát nước, đồng thời, phục vụ hiệu quả công tác tưới tiêu trên địa bàn thành phố.
Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cũng cho biết các sở, ngành đang tiếp tục rà soát để khắc phục những tồn tại trong công tác quản lý cao độ nền và quy hoạch thoát nước. Quá trình điều chỉnh quy hoạch, thành phố sẽ cập nhật các yếu tố mới, trong đó có việc tính toán lại tần suất mưa thiết kế cho hệ thống thoát nước; rà soát quy mô trạm bơm, sông, kênh, hồ điều hòa; đồng thời tích hợp các kịch bản biến đổi khí hậu giai đoạn từ năm 2025 trở đi.
Ông Nguyễn Trọng Kỳ Anh bày tỏ nếu thành phố hoàn thành khoảng 80% khối lượng còn lại của Quy hoạch thoát nước theo Quyết định số 725, Hà Nội cơ bản sẽ giải quyết được tình trạng ngập úng đô thị.
Cùng với đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã định hướng phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật đa tầng, đa lớp. Khi hệ thống này được đầu tư đồng bộ, sẽ tạo nền tảng để giải quyết căn cơ bài toán ngập úng đô thị trong thời gian tới.
Đầu tư công làm 'vốn mồi'
Không chỉ dừng lại ở vấn đề kỹ thuật chống ngập, yếu tố hiệu quả kinh tế và thu hồi vốn đầu tư cũng được các đại biểu đặc biệt quan tâm. Đại biểu đặt câu hỏi về việc cần có phương án khai thác hiệu quả các dự án hồ chứa, công trình thoát nước sau đầu tư nhằm tạo ra giá trị gia tăng, đem lại nguồn thu bù đắp chi phí và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Thủ đô.
Làm rõ nội dung này, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú cho biết đối với các dự án đầu tư công bằng vốn ngân sách thành phố, đặc biệt là các công trình hồ điều hòa, công viên và đường dạo xung quanh, Sở này đều tham gia thẩm định ngay từ giai đoạn chuẩn bị chủ trương đầu tư đến quá trình triển khai dự án.
Việc thẩm định tập trung đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, kế hoạch đầu tư, xác định phương án bàn giao công trình sau khi hoàn thành để địa phương quản lý, khai thác và vận hành.
Các dự án này không chỉ hướng tới mục tiêu giảm úng ngập, cải thiện môi trường, phát triển hạ tầng giao thông, mà còn góp phần hoàn thiện hạ tầng theo quy hoạch, tạo sức hấp dẫn thu hút đầu tư và tăng nguồn lực cho ngân sách thành phố.
Bên cạnh các dự án triển khai theo kế hoạch thông thường, thành phố cũng thực hiện một số dự án cấp bách nhằm kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh. Các dự án này được xem xét trên cơ sở đề xuất của các cơ quan chuyên ngành và được đánh giá kỹ về sự cần thiết cũng như hiệu quả đầu tư. Khi thẩm định các dự án cấp bách này, Sở Tài chính đặc biệt chú trọng kiểm soát hiệu quả và không để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý vốn đầu tư.
“Sở Tài chính khẳng định tất cả công trình đầu tư hạ tầng kỹ thuật và thoát nước thời gian qua đều được đánh giá, đo lường trên cơ sở mức độ đóng góp đối với ngân sách, phát triển kinh tế - xã hội và sự phát triển chung của thành phố”, Giám đốc Sở Tài chính nhấn mạnh.
