Huế trước thời cơ bứt phá từ di sản

Không gian cảnh quan sông Hương – trục sinh thái giữ vai trò “lá phổi” và bản sắc của đô thị Huế. Ảnh: HL

Vấn đề đặt ra không chỉ là bảo tồn ký ức quá khứ, mà là biến di sản thành nguồn lực tăng trưởng, tạo sức cạnh tranh dài hạn cho một đô thị di sản xanh, thông minh và đáng sống.

Di sản – nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng

Trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn phát triển mới theo định hướng của Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững, dựa trên nền tảng văn hóa, con người và bản sắc dân tộc, đang trở thành trục tư duy xuyên suốt.

Với Huế, đây không chỉ là định hướng chung, mà còn là lợi thế riêng có. Bởi ít địa phương nào hội tụ đồng thời chiều sâu lịch sử, hệ thống di sản đồ sộ và bản sắc văn hóa đậm đặc như vùng đất cố đô.

Huế hiện có diện tích gần 5.000 km², dân số hơn 1,2 triệu người, với 40 đơn vị hành chính cấp xã, phường. Trên địa bàn có 203 di tích và cụm di tích đã được xếp hạng, gồm 3 hệ thống di tích quốc gia đặc biệt, 96 di tích cấp quốc gia và 104 di tích cấp thành phố.

Nổi bật nhất là Quần thể di tích Cố đô Huế, Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, cùng hệ thống lăng tẩm, đền đài, chùa tháp, nhà vườn, làng nghề và không gian cảnh quan sông Hương, núi Ngự. Đây là “kho vốn” văn hóa vô giá, tạo nên bản sắc riêng mà không đô thị nào có thể sao chép.

Từ nền tảng ấy, Huế đang từng bước chuyển hóa di sản thành lợi thế phát triển.

Năm 2025, lượng khách đến Huế đạt khoảng 6,3 triệu lượt, tăng hơn 60% so với năm trước; khách quốc tế ước đạt 1,9 triệu lượt. Các thị trường châu Âu như Pháp, Đức, Anh, cùng Mỹ, Ý đều tăng trưởng mạnh.

Di sản không còn là giá trị tĩnh, mà trở thành sản phẩm du lịch sống động thông qua lễ hội bốn mùa, tham quan Đại Nội về đêm, biểu diễn Nhã nhạc, trải nghiệm ẩm thực cung đình, khám phá làng nghề truyền thống.

Những thương hiệu như “Thành phố Festival đặc trưng của Việt Nam”, “Thành phố Văn hóa ASEAN” từng bước định vị hình ảnh Huế trên bản đồ du lịch quốc tế.

Tuy vậy, phát triển Huế không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh, nguyên giảng viên Trường Đại học Khoa học Huế, bài toán đặt ra là phải có tầm nhìn dài hạn, tiếp cận theo chuẩn mực khu vực và thế giới.

PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh cho rằng, việc đưa di sản vào quá trình xây dựng đô thị thông minh, hiện đại cần được thực hiện một cách khoa học, trong đó phải phân định rõ các vùng bảo tồn và vùng phát triển. Mỗi khu vực cần có chiến lược riêng, vừa bảo đảm gìn giữ giá trị lịch sử - văn hóa, vừa tạo dư địa cho tăng trưởng và đổi mới sáng tạo.

Một động lực quan trọng khác đến từ cơ chế chính sách. Sau 4 năm thực hiện thí điểm cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 38 ngày 13/11/2021 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế), nhiều nút thắt về nguồn lực và thủ tục đã được tháo gỡ. Hàng loạt dự án trùng tu, tôn tạo di tích, chỉnh trang đô thị, phát triển hạ tầng du lịch được triển khai bài bản hơn, tạo chuyển động tích cực trong xã hội.

Tuy nhiên, khi nghị quyết hết hiệu lực vào cuối năm 2026, yêu cầu xây dựng một cơ chế đặc thù mới, phù hợp với bối cảnh phát triển mới, không chỉ là đòi hỏi từ thực tiễn địa phương mà còn là sự cụ thể hóa định hướng lớn của Đại hội XIV của Đảng.

Cơ chế đặc thù và sức mạnh mềm mở lối tương lai

Chủ tịch UBND TP Huế Nguyễn Khắc Toàn cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên Huế thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP nhiệm kỳ mới, cũng là năm bản lề cho giai đoạn tăng tốc 2026 - 2030, TP Huế đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 2 con số, trong đó du lịch là động lực quan trọng.

Lãnh đạo UBND TP cho rằng, cần kiên định xây dựng Huế trở thành điểm đến xanh, đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, thông minh, chuyển từ tăng trưởng số lượng sang chất lượng.

TP Huế đặt mục tiêu đón 7 đến 7,5 triệu lượt khách vào năm 2026, doanh thu du lịch khoảng 15.000 tỷ đồng và đến năm 2030, du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, là điểm đến hấp dẫn, an toàn, thân thiện, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; đồng thời là một trong những trung tâm du lịch hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Ở tầm chiến lược, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành trước thềm Đại hội XIV có ý nghĩa rất quan trọng đối với Huế. Huế hơn nhiều địa phương ở chỗ có di sản, có bản sắc và có thương hiệu văn hóa đã được thế giới nhận diện. Nếu biết chuyển hóa vốn văn hóa ấy thành nội lực, Huế có thể phát triển không bằng khói bụi công nghiệp mà bằng cái đẹp, bằng chiều sâu và chất lượng.

Theo ông Sơn, văn hóa không thể dừng ở lời kêu gọi mà phải được cụ thể hóa bằng chính sách: Đầu tư hạ tầng văn hóa, phát triển nhân lực sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý di sản, tạo môi trường để người dân được thụ hưởng và tự hào về bản sắc.

“Khi người dân trở thành chủ thể của di sản, đó mới là phát triển bền vững”, ông nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, di sản chỉ bền vững khi gắn với sinh kế cộng đồng. Làng nghề có đầu ra, nghệ nhân có thu nhập, thanh niên có cơ hội khởi nghiệp từ sản phẩm văn hóa, khi đó di sản sẽ được gìn giữ một cách tự nhiên.

Cùng với đó là ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, quản lý điểm đến, nâng cao trải nghiệm du khách, hướng tới một đô thị di sản thông minh.

Có thể nói, Huế đang đứng trước cơ hội hiếm có để tái định vị mình. Nếu biết tận dụng thời cơ chính sách, quản trị tốt tài nguyên di sản và phát huy sức sáng tạo của cộng đồng, TP không chỉ là điểm đến du lịch, mà còn trở thành hình mẫu phát triển bền vững dựa trên văn hóa.

Trong hành trình ấy, di sản không còn là quá khứ tĩnh lặng, mà trở thành nguồn năng lượng cho tương lai.

Từ chiều sâu lịch sử và bản sắc bền bỉ, Huế hoàn toàn có cơ sở để đóng góp vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước bằng chính thế mạnh riêng: Sức mạnh mềm của văn hóa và vẻ đẹp không thể thay thế của một đô thị di sản.