Tây Ninh: Chú trọng việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa

Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (tỉnh Tây Ninh) là địa chỉ đỏ, nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Ảnh: Thu Huyền

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, trong 9 tháng đầu năm 2026, tỉnh có thêm Di tích lịch sử Khu vực Bến tàu Mộc Hóa, phường Kiến Tường được công nhận xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh. Qua đó, nâng tổng số di tích trên địa bàn tỉnh lên 225, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 49 di tích cấp quốc gia và 175 di tích cấp tỉnh.

Việc bổ sung di tích được xếp hạng không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống di sản đã được nhận diện, mà còn tạo cơ sở để địa phương có phương án quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị phù hợp đối với từng loại hình, từng địa bàn.

Từ đầu năm 2026 đến nay, công tác bảo tồn, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Tây Ninh được triển khai đồng bộ, từ xếp hạng, tu bổ di tích đến số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ và chăm lo cho các chủ thể thực hành di sản.

Trong công tác quản lý, bảo tồn di tích, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Đề án bảo quản, tu bổ, phục hồi các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh được phân cấp cho cấp xã quản lý, giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2040.

Cùng với đó, ngành văn hóa đang tập trung xây dựng đề án bảo quản, tu bổ di tích giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2040. Nhiều di tích được rà soát hiện trạng để làm cơ sở triển khai các dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi trong thời gian tới.

Đối với di tích lịch sử Căn cứ Xứ ủy Nam Bộ (X40 Đồng Rùm), Sở đã đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định thiết kế bản vẽ thi công dự án phục dựng hiện trạng. Tại di tích lịch sử Căn cứ Tỉnh ủy Tây Ninh ở Bời Lời, địa phương cũng thực hiện báo cáo về tình trạng xuống cấp và sự cần thiết lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án tu bổ, tôn tạo.

Một số di tích khác như Khu di tích lịch sử Cách mạng tỉnh, Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính kháng chiến Nam Bộ (1946-1949), Tháp Bình Thạnh, Địa điểm lưu niệm chiến thắng Junction City, Khám đường Tây Ninh... cũng được rà soát, cho ý kiến hoặc triển khai các thủ tục liên quan đến bảo quản, tu bổ, phục hồi và bảo vệ.

Cụm nhà cổ Thanh Phú Long (xã Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh) là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng vào năm 2007. Ảnh: Thu Huyền

Công tác trùng tu, tôn tạo tiếp tục được thực hiện đối với các di tích có nhu cầu cấp thiết. Trong 9 tháng đầu năm, tỉnh Tây Ninh đã hoàn thành trùng tu, tôn tạo 3 di tích quốc gia và 2 di tích cấp tỉnh; đồng thời tiếp tục thực hiện trùng tu, sửa chữa, tôn tạo di tích xã Long Thuận và triển khai thủ tục phục dựng di tích Đình Bình Lập, phường Long An.

Bên cạnh bảo tồn bằng các giải pháp truyền thống, Tây Ninh đang từng bước đưa công nghệ vào giới thiệu và phát huy giá trị di sản. Tại Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, công nghệ 3D Mapping, thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) được ứng dụng, tạo thêm phương thức tiếp cận trực quan đối với các giá trị lịch sử, văn hóa.

Tỉnh Tây Ninh cũng đã hoàn thành lắp đặt mã QR tại 185 di tích, gắn với các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt. Việc số hóa thông tin tại di tích giúp người dân, du khách có thêm kênh tiếp cận thông tin, đồng thời từng bước hình thành phương thức quản lý, khai thác dữ liệu di sản phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số.

Đối với Căn cứ Trung ương Cục miền Nam - di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh tiếp tục phối hợp tham mưu lập quy hoạch, nâng cấp di tích, hướng tới xây dựng nơi đây trở thành địa chỉ đỏ xứng tầm, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Cùng với hệ thống di tích, việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể cũng được tỉnh Tây Ninh quan tâm. Ngành văn hóa triển khai rà soát, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu về di sản văn hóa theo chỉ đạo của Cục Di sản văn hóa; đồng thời tăng cường bảo vệ, bảo quản và phát huy giá trị các bảo vật quốc gia.

Tỉnh cũng thực hiện lập hồ sơ khoa học hiện vật đề nghị công nhận bảo vật quốc gia đợt 15 năm 2026; rà soát, cung cấp thông tin về các câu lạc bộ, nhóm và nghệ nhân thực hành di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời, tỉnh đã rà soát hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 4 để trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh, thời gian tới, cùng với việc bảo tồn, tu bổ di tích, tỉnh tiếp tục thực hiện rà soát, cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu di sản văn hóa trên địa bàn vào nền tảng cơ sở dữ liệu quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa nhằm đảm bảo dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung, đáp ứng yêu cầu kết nối, chia sẻ và đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo đề nghị của Cục Di sản văn hóa.