Đề xuất điều chỉnh thẩm quyền xử phạt vi phạm đất đai để phù hợp Luật Thanh tra

Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quốc hội, Chính phủ đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dẫn đến sự thay đổi về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Thanh tra, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP, Nghị định số 190/2025/NĐ-CP. Từ đó, dẫn đến sự thay đổi các chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về đất đai.

Đặc biệt, đã kết thúc hoạt động của thanh tra huyện và thanh tra sở, tổ chức lại thành các tổ chức thuộc Thanh tra tỉnh, dẫn đến quy định về thẩm quyền xử phạt của các chức danh thuộc cơ quan thanh tra tại địa phương không còn phù hợp.

Mặt khác, Nghị định 123 sau hơn 1 năm triển khai, dù đạt được những kết quả nhất định, nhưng đã phát sinh một số tồn tại, vướng mắc cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để đảm bảo phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.

Cụ thể, khó khăn khi xác định một số hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai; việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đối với trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích từ ngày 1/7/2014; căn cứ xác định hành vi sử dụng đất không đúng mục đích; căn cứ xác định hành vi lấn đất hoặc chiếm đất; việc xác định đối tượng xử phạt đối với các trường hợp chung quyền sử dụng đất của vợ, chồng và nhiều người chung quyền sử dụng đất; một số chế tài xử lý đối với một số hành vi vi phạm hành chính chưa phủ kín, chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe, một số biện pháp khắc phục hậu quả còn chưa khả thi, khó thực hiện.

Chính vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Nghị định 123 là cần thiết, bảo đảm phù hợp với tổ chức bộ máy mới. Đồng thời, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, chặt chẽ và khả thi trong việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai; tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện trên thực tiễn.

Sửa đổi thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính về đất đai

Về cơ bản, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung các quy định về hành vi vi phạm để phù hợp với các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành mới được ban hành.

Đồng thời, sửa đổi các chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về đất đai và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, mức phạt tiền tương ứng với từng chức danh trên cơ sở quy định tại Luật Xử lý vi phạm hành chính và Chương II của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị định sửa đổi điểm b, khoản 2, Điều 32 quy định về thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính.

Cụ thể, “Trưởng đoàn, thành viên đoàn thanh tra; trưởng đoàn, thành viên đoàn kiểm tra chuyên ngành; công chức, viên chức thuộc cơ quan có chức năng quản lý đất đai các cấp đang thi hành công vụ.

Công chức, viên chức kiểm lâm đang thi hành công vụ được lập biên bản vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm liên quan đến đất lâm nghiệp. Người thuộc lực lượng Công an Nhân dân đang thi hành công vụ được lập biên bản vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm quy định tại Nghị định này; người thuộc lực lượng Quân đội Nhân dân đang thi hành công vụ được lập biên bản vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm chế độ quản lý, sử dụng đất quốc phòng”.

Theo lý giải của cơ quan chủ trì soạn thảo dự thảo Nghị định, việc sửa đổi về thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính nêu trên để phù hợp với Luật Thanh tra đã bỏ các quy định về thanh tra chuyên ngành; Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025, Điều 5 của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, bổ sung các điểm p, q và r vào sau điểm o, khoản 3, Điều 4 quy định về biện pháp khắc phục (khoản 2, Điều 1 dự thảo Nghị định), như sau: Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính; buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai.

Dự thảo Nghị định còn sửa đổi, bổ sung khoản 1, Điều 30 quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã (khoản 5, Điều 1 dự thảo Nghị định). Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 250.000.000 đồng; tịch thu các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung, giấy tờ giả đã sử dụng trong việc sử dụng đất; tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề (nếu có) hoạt động dịch vụ tư vấn trong lĩnh vực đất đai có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong lĩnh vực đất đai có thời hạn; áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3, Điều 4 Nghị định này.