Doanh nghiệp đã rời thị trường nhiều năm: Cần cơ chế xử lý dứt điểm

Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” đang rà soát khoảng 617.000 doanh nghiệp. Trong đó, có đến 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể, cùng khoảng 325.500 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có nợ thuế. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế xử lý dứt điểm các hồ sơ tồn đọng.

Nhiều vướng mắc gặp phải

Anh B.H.K, chủ một doanh nghiệp phân phối đồ gia dụng tại Hà Nội chia sẻ, công ty anh đã đóng cửa từ nhiều năm trước do kinh doanh thua lỗ. Kể từ khi dừng hoạt động, công ty không phát sinh doanh thu hay ký kết hợp đồng mới.

Gần đây, khi tìm hiểu thủ tục để hoàn tất đóng mã số thuế theo chương trình rà soát, anh K. "ngã ngửa" khi biết mình phải đối mặt với các khoản phạt hành chính và tiền chậm nộp tờ khai thuế lên tới hàng chục triệu đồng.

"Doanh nghiệp dừng hoạt động đã lâu, giờ muốn đóng cửa lại phải lục tìm lại hồ sơ từ nhiều năm trước. Trong khi đó, kế toán cũ đã nghỉ việc, chứng từ thất lạc gần hết. Nếu thuê đơn vị dịch vụ làm lại sổ sách thì chi phí phát sinh là không hề nhỏ", anh K. cho biết.

Theo luật sư Nguyễn Sương, Đoàn luật sư TP Đà Nẵng, việc kéo dài thời gian xử lý khiến hồ sơ ngày càng khó giải quyết do sổ sách kế toán thất lạc, nhân sự biến động hoặc người đại diện thay đổi địa chỉ. Nhiều doanh nghiệp không phát sinh doanh thu trong nhiều năm, nhưng khi làm thủ tục giải thể lại phải quay lại xử lý nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt. Chi phí hoàn thiện hồ sơ trở thành gánh nặng tài chính mới cho chủ doanh nghiệp.

Cần cơ chế phân loại và giải thể rút gọn

Việc hàng trăm nghìn mã số thuế ngừng hoạt động thực tế nhưng vẫn "treo" trên hệ thống không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp mà còn làm sai lệch dữ liệu quản lý nhà nước. Đáng lo ngại hơn, những mã số này có thể bị kẻ xấu lợi dụng để mua bán hóa đơn hoặc thành lập doanh nghiệp "ma".

Luật sư Nguyễn Sương nhận định, với sự phát triển của hệ thống dữ liệu số hóa về thuế và hóa đơn, cơ quan thuế hoàn toàn có đủ điều kiện để rà soát và phân loại. Những doanh nghiệp còn nghĩa vụ thuế thực tế, nợ lương người lao động hoặc nợ bảo hiểm xã hội thì phải tiếp tục kiểm tra, xử lý nghiêm theo quy định.

Nhưng đối với doanh nghiệp đã thực tế "ngủ đông" dài hạn, không có giao dịch và không còn nợ thuế đáng kể, cơ quan quản lý nên cho phép áp dụng quy trình giải thể rút gọn. Theo đó, chủ doanh nghiệp có thể làm cam kết tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tồn dư để hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế thay vì phải phục dựng sổ sách cũ.

“Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp phải dựa trên hoạt động thực tế. Nếu doanh nghiệp chứng minh được đã ngừng kinh doanh hoàn toàn và không phát sinh giao dịch, thì không thể chỉ dựa vào trạng thái mã số thuế chưa đóng để mặc nhiên áp đặt thêm nghĩa vụ”, luật sư Nguyễn Sương cho biết.

Các chuyên gia đề xuất, đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động lâu năm, không có tài sản, không có tranh chấp hay nợ nần lớn, Nhà nước có thể xem xét một cơ chế hành chính riêng.

Mục tiêu cuối cùng của việc làm sạch mã số thuế không chỉ là đưa dữ liệu về đúng trạng thái trên hệ thống, mà còn là giúp những doanh nghiệp đã thực sự kết thúc sứ mệnh kinh doanh có thể rút lui khỏi thị trường một cách hợp pháp, minh bạch và khả thi.