EUDR mở ra động lực mới để cà phê Việt Nam tổ chức lại chuỗi cung ứng

EUDR mở động lực mới để cà phê Việt Nam tổ chức lại chuỗi cung ứng.

Thị trường cà phê thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, trong đó giá cả và chất lượng không còn là những yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp cận thị trường. Tính minh bạch của nguồn nguyên liệu, khả năng truy xuất, trách nhiệm môi trường và mức độ bền vững trong sản xuất ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng. Với cà phê Việt Nam, xu hướng này đang tạo ra yêu cầu phải thay đổi phương thức tổ chức chuỗi cung ứng, từ quản lý vùng nguyên liệu đến thu mua, chế biến và xuất khẩu.

Để đáp ứng quy định này, doanh nghiệp xuất khẩu phải có khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm, xác định vị trí vùng sản xuất và bảo đảm cà phê không liên quan đến hoạt động phá rừng theo các tiêu chí mà thị trường EU đặt ra. Tuy nhiên , đáp ứng yêu cầu của thị trường, doanh nghiệp phải có dữ liệu đáng tin cậy từ vùng nguyên liệu, trong khi đó, dữ liệu lại phụ thuộc vào người sản xuất, hợp tác xã, đại lý thu mua và nhiều mắt xích trung gian. Điều này khiến việc tuân thủ EUDR không thể chỉ được xử lý ở khâu cuối cùng của quá trình xuất khẩu.

Điều này đang đặt ra yêu cầu tổ chức lại chuỗi cung ứng cà phê theo hướng chặt chẽ và minh bạch hơn. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể chủ yếu dựa vào quan hệ thu mua để hình thành vùng nguyên liệu, thì nay việc xác định chính xác vùng trồng, diện tích, vị trí, thông tin hộ sản xuất và quá trình canh tác ngày càng trở nên quan trọng. Dữ liệu từ vùng nguyên liệu phải được thu thập, kiểm chứng, cập nhật và kết nối với các khâu phía sau để tạo thành một hệ thống truy xuất có khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Đây là một thay đổi đáng kể về tư duy quản trị. Khi dữ liệu được hình thành ngay từ vùng sản xuất, doanh nghiệp không chỉ kiểm soát tốt hơn nguồn nguyên liệu mà còn có thể nhận diện những điểm yếu trong sản xuất, nâng cao chất lượng, giảm rủi ro và chủ động hơn trong xây dựng thị trường.

Với người nông dân, yêu cầu mới đòi hỏi cần có những thay đổi để thích ứng nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội. Việc ghi chép thông tin sản xuất, xác định vị trí vùng trồng hay cập nhật dữ liệu có thể khiến chi phí và yêu cầu quản lý ban đầu tăng lên. Tuy nhiên, khi được tổ chức tốt, dữ liệu vùng trồng sẽ trở thành cơ sở để chứng minh chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, qua đó giúp hộ nông dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và tiếp cận những phân khúc có giá trị cao. Để thực hiện quá trình này , người sản xuất cần có doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị thu mua cùng đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích.

Việc doanh nghiệp chủ động xây dựng vùng nguyên liệu, hợp tác xã trở thành đầu mối liên kết và nông dân được hỗ trợ về kỹ thuật, dữ liệu và tiêu chuẩn sản xuất, EUDR có thể tạo ra sự thay đổi tích cực trong toàn chuỗi. Khi đó, liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân không chỉ dừng ở việc mua - bán nguyên liệu mà chuyển sang quan hệ hợp tác dài hạn, cùng chia sẻ thông tin, tiêu chuẩn và lợi ích.

Khi giá trị xuất khẩu tăng, mỗi rủi ro liên quan đến nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường hay tính minh bạch của vùng nguyên liệu đều có thể tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, đầu tư cho truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm đáp ứng riêng EUDR mà còn là cách doanh nghiệp chủ động chuẩn bị trước xu hướng gia tăng các tiêu chuẩn xanh trên thị trường quốc tế.

Cà phê Việt Nam chuyển từ cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng.

Từ góc độ dài hạn, EUDR có thể tạo ra sự chuyển dịch từ mô hình chuỗi cung ứng dựa nhiều vào giao dịch sang mô hình dựa trên dữ liệu và liên kết. Khi doanh nghiệp biết rõ nguồn nguyên liệu đến từ đâu, người sản xuất được xác định rõ, quá trình canh tác có thể kiểm chứng và sản phẩm được theo dõi xuyên suốt, chuỗi cà phê sẽ có khả năng quản trị rủi ro tốt hơn và nâng cao mức độ tin cậy với khách hàng quốc tế.

Đây cũng là cơ sở để cà phê Việt Nam chuyển từ cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, tính minh bạch và giá trị gia tăng. Trong bối cảnh người tiêu dùng và nhà nhập khẩu ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững, những doanh nghiệp kiểm soát tốt chuỗi cung ứng sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc giữ thị trường và xây dựng thương hiệu.

Tuy nhiên, để EUDR trở thành lợi thế cạnh tranh, ngành cà phê cần một cách tiếp cận đồng bộ. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tiêu chuẩn và hướng dẫn; doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống quản trị vùng nguyên liệu và công nghệ truy xuất; hợp tác xã cần nâng cao vai trò kết nối; còn người nông dân phải từng bước thay đổi phương thức sản xuất, ghi chép và quản lý dữ liệu.

EUDR vì thế không nên chỉ được nhìn nhận như một hàng rào kỹ thuật của thị trường châu Âu. Nếu được tiếp cận đúng hướng, đây có thể là động lực để ngành cà phê Việt Nam chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao tính minh bạch, củng cố liên kết giữa các mắt xích và chuyển đổi phương thức quản trị chuỗi cung ứng. Khi đó, EUDR mở động lực mới để cà phê Việt Nam tổ chức lại chuỗi cung ứng, không chỉ nhằm đáp ứng quy định cụ thể mà còn tạo nền tảng cho ngành cà phê nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh trong dài hạn.