Kích cầu tiêu dùng, tăng tốc xuất nhập khẩu, tạo động lực tăng trưởng GDP 2 con số

Trong bức tranh kinh tế 9 tháng năm 2026, cùng với hoạt động xuất nhập khẩu, sự phục hồi của sức mua bán lẻ, tiêu dùng đang tạo thêm động lực cho sản xuất, kinh doanh, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trong những tháng cuối năm.

Tiêu dùng nội địa phục hồi, tạo dư địa tăng trưởng trong quý IV

Để chuyển hóa kết quả tích cực thành động lực tăng trưởng thực chất, góp phần hiện thực hóa mục tiêu GDP tăng trưởng 2 con số trong năm 2026, yêu cầu đặt ra là tiếp tục kích cầu thị trường nội địa, nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng xuất khẩu và kiểm soát nhập siêu theo hướng bền vững.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, diễn ra sáng ngày 3/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong năm 2026, tăng trưởng quý IV phải đạt trên 12,5%. Đây là áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết tâm và nỗ lực cao nhất.

Theo báo cáo tại phiên họp, tăng trưởng GDP quý III/2026 tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa tăng trưởng 9 tháng năm 2026 đạt 9,01%, mức cao nhất kể từ năm 2011. Trong bức tranh kinh tế 9 tháng năm 2026, thị trường tiêu dùng trong nước tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, thể hiện qua sự gia tăng của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Cùng với hoạt động xuất nhập khẩu, sự phục hồi của sức mua đang tạo thêm động lực cho sản xuất, kinh doanh, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trong những tháng cuối năm.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành 9 tháng năm 2026 ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%, cao hơn mức tăng 7,2% của cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, thị trường duy trì tốc độ tăng khá cao trong quý III. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý III đạt 2.039 nghìn tỷ đồng, tăng 3,3% so với quý trước và tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 9/2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 690,6 nghìn tỷ đồng, tăng 1,7% so với tháng trước và tăng 14,1% so với cùng kỳ.

Trong cơ cấu thị trường, doanh thu bán lẻ hàng hóa 9 tháng đạt 4.463,6 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,3% tổng mức và tăng 12,8% so với cùng kỳ. Nhiều nhóm hàng ghi nhận mức tăng khá, trong đó nhiên liệu khác tăng 29,2%, đá quý, kim loại quý và sản phẩm tăng 22%, gỗ và vật liệu xây dựng tăng 17,2%, xăng dầu các loại tăng 14,9%.

Cùng với bán lẻ hàng hóa, các ngành dịch vụ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống đạt 758,6 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7%; doanh thu du lịch lữ hành đạt 78,1 nghìn tỷ đồng, tăng 17,9%; doanh thu dịch vụ khác đạt 625,4 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4%.

Diễn biến này cho thấy sự mở rộng của thị trường tiêu dùng không chỉ tập trung vào hàng hóa mà còn thể hiện ở nhu cầu sử dụng các dịch vụ ăn uống, lưu trú, du lịch và phục vụ đời sống.

Phát huy sức mua, khai thác cao điểm tiêu dùng cuối năm

Trả lời phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) nhận định, hoạt động thương mại và dịch vụ tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, phản ánh sức mua của người dân đang từng bước được cải thiện.

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, tốc độ tăng sau khi loại trừ yếu tố giá là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá sức mua thực tế. Việc chỉ tiêu này tăng 7,8%, cao hơn cùng kỳ năm trước, cho thấy cầu tiêu dùng thực tế đã có sự cải thiện, chứ không chỉ đơn thuần là kết quả của biến động giá.

Tuy nhiên, sức mua trong nước chưa tăng mạnh ở tất cả các nhóm hàng và địa bàn. Người tiêu dùng vẫn có sự cân nhắc đối với những khoản mua sắm có giá trị lớn hoặc chưa thực sự thiết yếu.

Bên cạnh đó, thu nhập và khả năng chi tiêu của một bộ phận người dân còn hạn chế; tâm lý tiết kiệm, thận trọng trong tiêu dùng vẫn tồn tại. Chi phí đầu vào, logistics và các yếu tố tác động đến giá hàng hóa cũng có thể ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Vì vậy, theo bà Nguyễn Thu Oanh, để thúc đẩy tổng cầu trong nước một cách bền vững, cần tiếp tục cải thiện việc làm, thu nhập và niềm tin của người tiêu dùng.

Đánh giá triển vọng quý IV, bà Nguyễn Thu Oanh cho rằng kết quả tăng trưởng 13,4% trong 9 tháng là cơ sở tích cực để hướng tới mục tiêu tăng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 13-15% trong cả năm.

Quý IV là giai đoạn cao điểm mua sắm cuối năm, khi các chương trình khuyến mại, kích cầu được triển khai mạnh, nhu cầu đi lại, du lịch, ăn uống và các dịch vụ phục vụ đời sống có xu hướng gia tăng.

Cùng với đó, việc thực hiện Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thu nhập doanh nghiệp cho nhóm doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng, bắt đầu có hiệu lực từ cuối tháng 8/2026, được đánh giá là một trong những yếu tố thuận lợi hỗ trợ sức mua.

Từ góc độ quản lý thị trường, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đánh giá, thị trường nội địa đã đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế trong thời gian qua. Mức tăng 12,8% của doanh thu bán lẻ hàng hóa trong 9 tháng là kết quả đáng khích lệ.

Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, nhu cầu tiêu dùng những tháng cuối năm được dự báo tiếp tục tăng, nhất là vào các dịp lễ, Tết. Các doanh nghiệp cũng sẽ đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh, phấn đấu hoàn thành kế hoạch năm, qua đó tạo thêm điều kiện thúc đẩy hoạt động tiêu dùng.

Để phát huy dư địa này, Bộ Công Thương tiếp tục tập trung kích cầu tiêu dùng, tổ chức các chương trình khuyến mại tập trung vào cuối năm, triển khai hoạt động kết nối cung cầu hàng hóa và thúc đẩy tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử.

Theo Bộ Công Thương, các giải pháp này hướng tới mở rộng thị trường tiêu thụ, hỗ trợ doanh nghiệp gia tăng doanh thu, đồng thời khai thác hiệu quả nhu cầu mua sắm trong giai đoạn cao điểm.

Xuất nhập khẩu tăng tốc, tạo thêm dư địa cho sản xuất và tăng trưởng

Cùng với thị trường nội địa, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao, tạo thêm động lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 9 tháng năm 2026 đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%; nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD.

Riêng tháng 9/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 117,69 tỷ USD, tăng 7,3% so với tháng trước và tăng 42,4% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, cán cân thương mại tháng 9 xuất siêu 1,27 tỷ USD sau 9 tháng liên tiếp nhập siêu.

Ở chiều xuất khẩu, kim ngạch tháng 9 đạt 59,48 tỷ USD, tăng 8,5% so với tháng trước và tăng 39,1% so với cùng kỳ. Trong quý III, kim ngạch xuất khẩu đạt 167,85 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ và tăng 17% so với quý II.

Tính chung 9 tháng năm 2026, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu đạt 83,89 tỷ USD, tăng 7,5%, chiếm 19,3% tổng kim ngạch. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, đạt 350,41 tỷ USD, tăng 29,4%, chiếm 80,7%.

Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục tập trung vào nhóm hàng công nghiệp chế biến, với kim ngạch đạt 392,79 tỷ USD, chiếm 90,4% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Trong 9 tháng năm 2026, có 35 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 94,3% tổng kim ngạch; trong đó, 7 mặt hàng đạt trên 10 tỷ USD, chiếm 70,7%.

Bà Nguyễn Thu Oanh cho rằng kết quả 9 tháng tạo cơ sở để đạt và có khả năng vượt mục tiêu. Theo bà Nguyễn Thu Oanh, tốc độ tăng xuất khẩu 24,5% trong 9 tháng đã cao hơn đáng kể so với mục tiêu cả năm. Bên cạnh đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò đầu tàu, phản ánh sự mở rộng sản xuất của các ngành điện tử, thiết bị, linh kiện và sự tham gia sâu hơn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực.

Một yếu tố đáng chú ý khác là nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng mạnh, phản ánh nhu cầu chuẩn bị nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Trong 9 tháng năm 2026, nhóm hàng tư liệu sản xuất nhập khẩu đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, tăng 37,1% so với cùng kỳ. Trong đó, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,3%; nhóm nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%. Nhóm hàng vật phẩm tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, nhập khẩu tăng mạnh không hoàn toàn phản ánh sự gia tăng của nhu cầu tiêu dùng trong nước mà chủ yếu phục vụ sản xuất, gia công hàng xuất khẩu và đầu tư mở rộng năng lực sản xuất.

Việc cán cân thương mại tháng 9 xuất siêu trở lại cũng được đánh giá là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp đã chuẩn bị nguyên vật liệu cho các đơn hàng gia công xuất khẩu trong quý IV.

Bên cạnh đó, việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do như CPTPP, EVFTA và RCEP tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh về giá, mở rộng thị phần tại các thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, triển vọng xuất khẩu quý IV vẫn chịu tác động của nhiều yếu tố bên ngoài như nhu cầu tại các thị trường lớn, chính sách thương mại và thuế quan của đối tác, biến động tỷ giá, chi phí logistics, giá nguyên liệu và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, sự phụ thuộc tương đối lớn vào khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và một số thị trường chủ lực khiến hoạt động xuất khẩu có thể chịu tác động nhanh khi môi trường thương mại quốc tế biến động.

Ở góc độ điều hành, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, với kết quả 9 tháng và đặc điểm mùa vụ xuất khẩu cuối năm, có cơ sở kỳ vọng nhập siêu trong những tháng cuối năm và cả năm 2026 có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD.

Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, nếu không xuất hiện những diễn biến tác động tiêu cực mạnh, xuất khẩu có khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng 15-16% trong năm 2026.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, các biện pháp phòng vệ thương mại gia tăng và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu đồng thời kiểm soát nhập siêu ở mức hợp lý vẫn là nhiệm vụ cần được theo dõi, điều hành sát sao.

Một vấn đề đáng chú ý là quy mô xuất nhập khẩu ngành điện tử trong 9 tháng đạt khoảng 372 tỷ USD, chiếm khoảng 42% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của nền kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, việc nhập khẩu tăng cao trong lĩnh vực này xuất phát từ một số nguyên nhân, gồm giá nguyên liệu tăng mạnh, doanh nghiệp gia tăng dự trữ phục vụ sản xuất và hoạt động mở rộng nhà máy, nâng cao công suất tại Việt Nam.

Trong đó, giá hợp đồng một số dòng bộ nhớ cao cấp sử dụng trong điện thoại di động và máy tính bảng tăng hơn 300-500% so với cùng kỳ năm trước do tình trạng khan hiếm chip nhớ trên thị trường toàn cầu.

Một số doanh nghiệp cũng tăng lượng nguyên liệu dự trữ từ khoảng 3-6 tuần lên 12 tuần nhằm chủ động ứng phó với biến động giá và những thay đổi trong chính sách kiểm soát của quốc gia xuất khẩu.

Những yếu tố này cho thấy cần đánh giá nhập khẩu trong mối quan hệ với hoạt động đầu tư, sản xuất và xuất khẩu, thay vì chỉ nhìn vào mức tăng kim ngạch hay quy mô nhập siêu.

Đồng bộ giải pháp, chuyển hóa động lực thị trường thành tăng trưởng thực chất

Trong bối cảnh quý IV giữ vai trò quyết định đối với việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, yêu cầu đặt ra là phát huy đồng thời các động lực tăng trưởng, trong đó có tiêu dùng trong nước, xuất nhập khẩu, đầu tư và sản xuất, kinh doanh.

Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương đặt ra yêu cầu rà soát toàn bộ mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ năm 2026. Trên cơ sở kịch bản tăng trưởng quý IV, từng bộ, ngành, địa phương phải xác định những động lực và dư địa còn có thể khai thác; tập trung tháo gỡ khó khăn cho các dự án có khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và các doanh nghiệp có khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Đối với thị trường trong nước, xuất nhập khẩu, Nghị quyết số 312/NQ/CP yêu cầu, nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh kích cầu tiêu dùng, phát triển hệ thống phân phối, thương mại điện tử, bảo đảm nguồn cung và kiểm soát giá cả. Các giải pháp này cần gắn với việc cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, qua đó củng cố nền tảng sức mua bền vững.

Bên cạnh đó, Chính phủ yêu cầu tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn và bảo đảm cung cầu hàng hóa, năng lượng trong những tháng cuối năm.

Cùng với đó là tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đẩy mạnh xúc tiến thương mại biên giới, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang Nam Mỹ, Trung Đông và các khu vực tiềm năng cũng được đặt ra nhằm phát triển thương mại theo hướng cân bằng, bền vững.

Trong giai đoạn nước rút của năm 2026, việc phát huy sức mua thị trường trong nước, thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu gắn với nâng cao năng lực sản xuất và giá trị gia tăng sẽ là những nhiệm vụ quan trọng, góp phần tạo động lực để nền kinh tế tăng tốc, phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số.