Kinh tế tư nhân và khát vọng tăng trưởng hai con số

Khát vọng bứt phá

Lịch sử 40 năm qua cho thấy, Việt Nam từng có những giai đoạn bùng nổ, đặc biệt là thập niên 1991-2000, với 6 năm liên tiếp tăng trưởng hơn 8%. Nhưng, nhìn lại những năm gần đây, đà tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại. Nước ta vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI và các yếu tố đầu vào như vốn, lao động giá rẻ, trong khi năng suất lao động và đổi mới công nghệ chưa có sự chuyển mình tương xứng.

Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp ngày càng lớn vào phát triển kinh tế. Trong ảnh: Hoạt động của doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Bảo Minh, tỉnh Ninh Bình.

Theo các chuyên gia kinh tế, thách thức hiện nay không chỉ là cộng thêm 3-4 điểm phần trăm GDP mỗi năm, mà là duy trì mức tăng đó bền vững trên một quy mô kinh tế đã lớn hơn trước rất nhiều. Khi quy mô nền kinh tế đã lớn, mỗi phần trăm tăng thêm đòi hỏi giá trị thực tế khổng lồ. Để làm được điều đó, phương thức tạo ra tăng trưởng phải thay đổi - bớt dựa vào số lượng, tập trung vào chất lượng và hiệu quả.

Những điểm nghẽn kìm chân khu vực kinh tế tư nhân

Dù đóng vai trò quan trọng, nhưng khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang đối mặt với những rào cản tự thân và khách quan.

Thứ nhất là sự "phân mảnh". Phần lớn doanh nghiệp tư nhân là quy mô nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Chúng ta đang thiếu những "con sếu đầu đàn" đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi giá trị và vươn tầm quốc tế.

Thứ hai là đà đầu tư suy giảm. Tốc độ tăng vốn của khu vực tư nhân giai đoạn 2021-2025 chỉ đạt khoảng 4,1%/năm, sụt giảm nghiêm trọng so với mức 13,4% của giai đoạn trước đó.

Thứ ba là dù xuất khẩu của Việt Nam rất cao nhưng chủ yếu nằm ở khối FDI. Doanh nghiệp nội địa vẫn chưa tận dụng được khối ngoại như một "bệ đỡ" để nâng cấp công nghệ, dẫn đến tình trạng xuất khẩu nhiều nhưng giá trị gia tăng giữ lại trong nước chẳng bao nhiêu.

Để doanh nghiệp tư nhân vươn mình

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành "động lực của động lực", chúng ta cần một tư duy chính sách mới - chuyển từ hỗ trợ nhỏ lẻ sang kiến tạo cơ chế phát triển toàn diện.

Hoạt động của doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Bảo Minh, tỉnh Ninh Bình.

Đó là môi trường kinh doanh cần sự ổn định và có thể dự báo. Cải cách hành chính không nên chỉ là cắt giảm giấy tờ, mà phải là tái thiết kế quy trình trên nền tảng dữ liệu số, giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí cơ hội và thời gian.

Khơi thông dòng chảy của vốn theo hướng đa dạng hóa nguồn vốn qua thị trường trái phiếu, vốn cổ phần và các quỹ đầu tư mạo hiểm. Việc cho vay cần dựa trên dòng tiền và phương án kinh doanh thay vì chỉ nhìn vào tài sản thế chấp.

Một giải pháp quan trọng khác là lấy năng suất làm kim chỉ nam. Mọi chính sách ưu đãi phải gắn liền với tiêu chí hiệu quả và đổi mới sáng tạo. Cần thúc đẩy sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa, tận dụng FDI để nuôi dưỡng năng lực sản xuất trong nước thay vì chỉ là những thực thể tách rời.

Cùng với đó là phải chính thức hóa hộ kinh doanh. Với hơn 5 triệu hộ kinh doanh, đây là nguồn lực khổng lồ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi lên doanh nghiệp phải dựa trên lợi ích thực tế về vốn, thị trường và công nghệ, thay vì chỉ làm tăng gánh nặng tuân thủ hành chính.

Tăng trưởng hai con số sẽ không phải là mục tiêu quá sức, nếu chúng ta khơi thông được sức mạnh của khu vực tư nhân. Khi một hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, làm chủ được công nghệ và quản trị, đó sẽ là bộ máy chuyển hóa nguồn lực xã hội thành sự phồn vinh, là con đường bền vững để Việt Nam hướng tới hàng ngũ các quốc gia phát triển vào năm 2045.