Mở rộng thị trường, đón cơ hội tăng trưởng mới

Cú hích mới cho hội nhập và nâng tầm kinh tế Việt Nam

FTA Việt Nam-EFTA là một trong những hiệp định có thời gian đàm phán dài nhất của Việt Nam, do các bên phải đạt được đồng thuận trong nhiều lĩnh vực có tiêu chuẩn cao, bao gồm thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, môi trường và phát triển bền vững, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác và xây dựng năng lực...

Sự kiện này có ý nghĩa đặc biệt khi thương mại toàn cầu đang chịu nhiều sức ép từ chủ nghĩa bảo hộ, cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, gián đoạn chuỗi cung ứng, các thách thức về khí hậu. Không chỉ mở rộng dư địa hợp tác kinh tế, việc hoàn tất đàm phán hiệp định thế hệ mới còn khẳng định xu hướng thúc đẩy thương mại tự do trên cơ sở minh bạch, công bằng, tôn trọng luật lệ quốc tế, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng, phát triển bền vững. Đặc biệt, FTA Việt Nam-EFTA sẽ mở ra cơ hội nâng tầm chất lượng hội nhập và vị thế của nền kinh tế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, FTA Việt Nam-EFTA là một trong những hiệp định thương mại tự do có tính bổ trợ cao. EFTA gồm 4 quốc gia là Na Uy, Thụy Sĩ, Iceland và Liechtenstein-những nền kinh tế thuộc nhóm phát triển hàng đầu thế giới về công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp xanh, năng lượng sạch và quản trị hiện đại. Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động của khu vực châu Á-Thái Bình Dương, đồng thời ngày càng trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Kỳ vọng vào FTA Việt Nam-EFTA, ông Espen Barth Eide, Bộ trưởng Ngoại giao Na Uy nhấn mạnh: Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, việc củng cố quan hệ với các đối tác thương mại tin cậy càng trở nên quan trọng. Na Uy vui mừng khi chúng ta đạt được một hiệp định thương mại tự do đầy tham vọng và mang tính định hướng tương lai, giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa và dịch vụ, đồng thời tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như phát triển bền vững, quyền sở hữu trí tuệ. Ông Espen Barth Eide tin tưởng rằng hiệp định này sẽ mở ra nhiều cơ hội thương mại mới cho doanh nghiệp tại các quốc gia EFTA và Việt Nam.

Có thể thấy, sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế tạo nền tảng thuận lợi để mỗi bên phát huy thế mạnh. Doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường chất lượng cao với sức mua lớn, trong khi doanh nghiệp EFTA có điều kiện mở rộng đầu tư, tận dụng vị trí địa kinh tế chiến lược của Việt Nam cũng như mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết với nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới.

Theo số liệu của Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), năm 2025, kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EFTA đạt 4,8 tỷ EUR; Việt Nam xuất siêu 2,5 tỷ EUR, tăng mạnh so với mức 0,5 tỷ EUR của 10 năm trước (không tính số liệu vàng của Thụy Sĩ). EFTA chủ yếu xuất khẩu sang Việt Nam máy móc điện, máy móc cơ khí, dược phẩm và thủy sản; trong khi Việt Nam xuất khẩu sang EFTA chủ yếu máy móc điện, giày dép, hàng may mặc và các sản phẩm cơ khí.

Theo các chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp, dù chỉ có khoảng 15 triệu dân song EFTA là thị trường có thu nhập cao, tiêu chuẩn khắt khe, dẫn đầu châu Âu về công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh. Vì vậy, giá trị của hiệp định không nằm ở quy mô dân số mà ở chất lượng thị trường và cơ hội hợp tác. Một trong những lợi ích quan trọng nhất của hiệp định là góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Nhiều ngành hàng chủ lực như nông sản, thủy sản, dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử, công nghiệp chế biến được kỳ vọng sẽ có thêm dư địa tăng trưởng khi các cam kết cắt giảm thuế quan từng bước được thực thi. Quan trọng hơn, việc đáp ứng các tiêu chuẩn cao của thị trường EFTA sẽ tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tăng năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, FTA Việt Nam-EFTA được kỳ vọng sẽ tạo cú hích đối với thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao. Các doanh nghiệp EFTA có thế mạnh về nghiên cứu và phát triển, công nghệ cao, năng lượng tái tạo, công nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, y tế, dược phẩm, tài chính và chuyển đổi số. Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên phát triển nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh gắn với phát triển bền vững.

Chủ động chuẩn bị để tận dụng hiệu quả cơ hội từ hiệp định

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với thách thức. Các quốc gia EFTA nổi tiếng với hệ thống tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động đổi mới công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao năng lực quản trị và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo chuẩn quốc tế. Nếu không đáp ứng được các yêu cầu này, những ưu đãi thuế quan từ hiệp định sẽ khó có thể chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thực sự.

Nhận thức rõ điều đó, Bộ Công Thương xác định việc hoàn tất đàm phán mới chỉ là bước khởi đầu. Thành công của hiệp định sẽ được đo bằng mức độ tận dụng của cộng đồng doanh nghiệp và hiệu quả đóng góp đối với tăng trưởng kinh tế. Trong thời gian tới, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các nước EFTA hoàn tất công tác rà soát pháp lý, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để ký kết hiệp định trong quý IV-2026.

Song song với quá trình chuẩn bị ký kết, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh công tác phổ biến các cam kết của hiệp định thông qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định môi trường, các yêu cầu về phát triển bền vững và các biện pháp phòng vệ thương mại. Đồng thời, các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ tham gia chuỗi cung ứng với các đối tác EFTA cũng sẽ được tăng cường nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả những cơ hội mà hiệp định mang lại.