Tự chủ tối ưu chi phí: "Chìa khóa vàng" để doanh nghiệp bứt phá sản xuất

Trước biến động phức tạp của địa chính trị và giá xăng dầu thế giới, doanh nghiệp cần chủ động tối ưu chi phí và linh hoạt điều chỉnh chiến lược để ổn định sản xuất. Ảnh minh hoạ tạo bằng AI

Trong những tháng đầu năm 2026, nền kinh tế toàn cầu tiếp tục chứng kiến những biến động phức tạp. Xung đột tại khu vực Trung Đông không chỉ đe dọa an ninh năng lượng mà còn trực tiếp đẩy chi phí vận tải và giá nguyên liệu đầu vào lên cao. Tại thị trường trong nước, áp lực lạm phát và sự thay đổi của chu kỳ kinh tế cũng đặt ra những bài toán hóc búa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Trước tình hình đó, Chính phủ và Bộ Tài chính đã có những chỉ đạo sát sao nhằm ổn định kinh tế vĩ mô. Thông điệp "không để thiếu hàng, găm hàng, đầu cơ" được quán triệt mạnh mẽ. Theo tinh thần chỉ đạo từ Chính phủ, việc giữ vững giá cả thị trường là nhiệm vụ trọng tâm để bảo vệ túi tiền của người dân và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là điểm tựa vững chắc, tạo môi trường kinh doanh ổn định để doanh nghiệp yên tâm vận hành.

Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc vừa ký Công điện số 28/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác quản lý, điều hành và bình ổn giá nhằm chủ động ứng phó với những thách thức trong công tác điều hành giá, bình ổn giá các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu có tác động đến chỉ số giá tiêu dùng và ảnh hưởng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Việc kiểm soát chặt chẽ giá các mặt hàng thiết yếu như xăng dầu, điện và vật tư nông nghiệp không chỉ giúp kiềm chế chỉ số CPI mà còn giảm bớt "gánh nặng" chi phí trực tiếp cho các đơn vị sản xuất. Tuy nhiên, sự hỗ trợ từ phía cơ quan quản lý chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ để doanh nghiệp vượt sóng chính là sự chủ động và khả năng thích nghi nội tại. Doanh nghiệp cần xây dựng các phương án kinh doanh linh hoạt, tự chủ về nguồn cung để hạn chế tối đa các tác động tiêu cực từ thị trường thế giới.

Linh hoạt điều chỉnh: "Vũ khí" của doanh nghiệp hiện đại

Một trong những tấm gương sáng trong việc ứng phó với áp lực chi phí trong thời gian qua là ngành than. Theo báo cáo của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), trong tháng 3/2026, các đơn vị trong ngành đã triển khai hàng loạt giải pháp kỹ thuật và quản trị để giữ ổn định sản xuất. Các đơn vị đã đẩy mạnh áp dụng cơ giới hóa trong khai thác, góp phần nâng cao năng suất lao động và đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.

Sự chủ động của TKV cho thấy, khi đối mặt với khó khăn, việc nhìn lại quy trình sản xuất để tìm ra những "điểm nghẽn" gây lãng phí là cách làm hiệu quả nhất. Thay vì bị động chờ đợi giá thị trường hạ nhiệt, việc cải tiến công nghệ và hợp lý hóa sản xuất đã tạo ra biên độ lợi nhuận an toàn cho doanh nghiệp.

Tại khu vực sản xuất và xuất khẩu, các doanh nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ từ tư thế "chống đỡ" sang "thích nghi chủ động". Việc linh hoạt điều chỉnh chi phí sản xuất không đơn thuần là cắt giảm nhân sự hay giảm quy mô, mà là sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nguồn nguyên liệu.

Thực tế ghi nhận, trước biến động chi phí vận chuyển do tình hình bất ổn tại Biển Đỏ, nhiều doanh nghiệp nông sản Việt Nam đã nhanh chóng thay đổi chiến thuật. Thay vì phụ thuộc vào các nguồn cung ứng xa xôi, doanh nghiệp đã kết nối chặt chẽ hơn với các nhà cung cấp vật tư nội địa. Trong nông nghiệp, việc khuyến khích người dân ứng dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm để giảm chi phí phân bón hóa học đang mang lại hiệu quả kép: vừa giảm chi phí, vừa bảo vệ môi trường.

Nhiều doanh nghiệp lớn trong Hiệp hội Gia cầm Việt Nam đã chủ động thực hiện các biện pháp để kìm hãm đà tăng giá như tiết giảm chi phí vận hành. Các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y đang nỗ lực tối ưu hóa quy trình, cắt giảm các chi phí trung gian để giữ ổn định hoặc giảm giá bán cho người chăn nuôi.

Cơ hội để phát triển bền vững

Đồng quan điểm về việc cần chủ động trước các cú sốc bên ngoài, ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cảnh báo rằng, áp lực lên mặt bằng giá vật tư nông nghiệp đang ngày càng lớn do chi phí vận tải và nguyên liệu tăng cao. Để ổn định sản xuất, theo ông, các doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tối đa hóa công suất mà còn phải "nhìn xa trông rộng" thông qua việc nâng cao năng lực dự báo thị trường quốc tế. Việc đa dạng hóa nguồn cung và phối hợp nhịp nhàng với các địa phương sẽ là chìa khóa để xây dựng một kế hoạch cung ứng kịp thời, giúp người nông dân giữ vững giá thành sản xuất trước những cơn sóng dữ từ địa chính trị.

Theo các chuyên gia kinh tế, chúng ta đang bước vào một "Chu kỳ công nghiệp mới". Thời kỳ tăng trưởng dựa trên nhân công giá rẻ và chi phí nguyên liệu thấp đang dần khép lại, nhường chỗ cho kỷ nguyên của giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tự nâng cấp chính mình. Theo PGS. TS. Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính), tư duy về tiết kiệm của doanh nghiệp đã có sự chuyển dịch căn bản: từ giải pháp tình thế ngắn hạn sang chiến lược sinh tồn dài hạn. Ông nhấn mạnh rằng, việc kết hợp tối ưu năng lượng với chuyển đổi số và sản xuất xanh không chỉ đơn thuần là cắt giảm chi phí, mà chính là "tấm khiên" giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực chống chịu trước những cú sốc khó lường từ thị trường quốc tế.

Việc đầu tư vào công nghệ cao, quy trình sản xuất xanh và quản trị thông minh sẽ giúp doanh nghiệp thoát khỏi cuộc đua về giá ở phân khúc thấp. Khi sản phẩm có hàm lượng chất xám và công nghệ cao, biên lợi nhuận sẽ dày hơn, giúp doanh nghiệp đủ sức chống chọi trước các biến động khó lường của chi phí vận tải hay nguyên liệu thô.

Chính phủ đang nỗ lực hết sức để tạo ra một "bệ đỡ" chính sách vững chắc thông qua các gói hỗ trợ thuế, phí và ổn định mặt bằng lãi suất. Các bộ ngành đang tích cực tháo gỡ rào cản hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường mới thông qua các hiệp định thương mại tự do (FTA). Tuy nhiên, doanh nghiệp phải là những người cầm lái quyết đoán nhất, biến những áp lực từ môi trường bên ngoài thành động lực để cải tổ bộ máy.

Sự biến động của kinh tế thế giới là điều không thể tránh khỏi, nhưng cách chúng ta ứng phó sẽ quyết định vị thế của chúng ta trên bản đồ kinh tế. Việc chủ động giảm chi phí thông qua quản trị thông minh và ổn định sản xuất bằng sự linh hoạt không chỉ giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn hiện tại, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để đón đầu những vận hội mới.

Với tinh thần lạc quan, dám nghĩ dám làm và sự đồng hành sát sao của Chính phủ, tin rằng cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ biến áp lực thành động lực, khẳng định sức sống mãnh liệt và khát vọng vươn tầm. Sự ổn định hôm nay chính là nền tảng cho sự bứt phá rực rỡ của ngày mai.