Mỹ-Iran leo thang căng thẳng

Các nguồn tin tiết lộ hai bên đang tiếp tục trao đổi thông điệp về nội dung của một bản ghi nhớ hướng tới một thỏa thuận sơ bộ. Theo đó, hai bên đã đạt được sự đồng thuận về mặt chính trị đối với khuôn khổ thỏa thuận, song vẫn còn nhiều vấn đề kỹ thuật cần tiếp tục thương lượng. Một trong những nội dung bất đồng lớn nhất hiện nay là cơ chế giải ngân hàng chục tỷ USD doanh thu dầu mỏ của Iran đang bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài. Theo các nguồn tin Iran, Tehran mong muốn được nhận trực tiếp từ 6 đến 12 tỷ USD để phục vụ nhu cầu cấp bách của nền kinh tế trong nước. Trong khi đó, phía Mỹ muốn việc giải ngân được thực hiện theo từng giai đoạn và chỉ được sử dụng cho các mục đích nhân đạo như nhập khẩu lương thực, thuốc men và các mặt hàng thiết yếu. Washington cũng phản đối việc chuyển trực tiếp số tiền này cho Chính phủ Iran.

Theo các nguồn tin, ưu tiên trước mắt của Tehran là đạt được một khuôn khổ thỏa thuận có thể giúp chấm dứt xung đột hiện nay và tạo điều kiện tiếp cận một phần nguồn tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. Giới lãnh đạo Iran hiện tập trung vào mục tiêu giảm sức ép kinh tế và quân sự trước mắt hơn là theo đuổi một thỏa thuận toàn diện với Mỹ. Giới phân tích nhận định thỏa thuận đang được thảo luận nhiều khả năng sẽ mang tính tạm thời và được thể hiện dưới dạng một bản ghi nhớ, qua đó tạo nền tảng cho các cuộc thương lượng tiếp theo về những vấn đề còn tồn tại.

Trái với những hy vọng trên bàn đàm phán, căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang khi hai bên liên tục có những động thái “ăn miếng trả miếng”. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 11-6 cho biết đã tấn công các căn cứ ở Kuwait, Bahrain và Jordan nhằm đáp trả các đợt tấn công mới nhất của Mỹ. Theo hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran, IRGC cho hay trong 2 đợt tấn công, các lực lượng nước này đã đánh trúng 18 mục tiêu quan trọng của quân đội Mỹ tại các căn cứ không quân Ali và Ahmad tại Kuwait. Iran cũng tấn công Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain, đánh trúng và phá hủy căn cứ không quân Sheikh Isa tại nước này.

Ngoài ra, các lực lượng Iran đã phóng 12 tên lửa đạn đạo nhằm vào một trung tâm chỉ huy của Mỹ tại căn cứ không quân Al-Azraq ở Jordan. Theo IRGC, đợt tấn công đã phá hủy cơ sở này cùng một số lượng lớn chiến đấu cơ.

Cùng ngày, cơ quan hàng hải Iran đã tuyên bố "đóng cửa hoàn toàn" eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới vì lý do bất ổn bởi các hoạt động quân sự của Mỹ tại khu vực. Cơ quan này yêu cầu các đối tác được cấp phép quá cảnh chờ hướng dẫn từ giới chức Iran.

Trước đó, ngày 10-6, Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres đã bày tỏ quan ngại về khả năng xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát trở lại sau những động thái leo thang quân sự mới nhất tại Trung Đông. Phát biểu tại phiên họp của Hội đồng Bảo an LHQ về tình hình Trung Đông, ông Guterres nêu rõ Trung Đông đang bị cuốn sâu hơn vào khủng hoảng và các hệ quả đã vượt xa khỏi khu vực này. Tuần này đã chứng kiến các cuộc tấn công mở rộng hơn và tình hình tiếp tục xấu đi. Ông Guterres bày tỏ quan ngại rằng điều này có thể khiến xung đột tái bùng phát.

Theo thông tin mới nhất vào tối 11-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo nước này có thể tiến hành "đòn tấn công mạnh" nhằm vào Iran trong đêm 11-6. Bên cạnh đó, Mỹ cũng có kế hoạch giành quyền kiểm soát đảo Kharg và các hạ tầng cơ sở dầu mỏ quan trọng của nước Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai không xa. Dù Tổng thống Donald Trump không đề cập đến cách thức Mỹ sẽ chiếm giữ các cơ sở dầu mỏ của Iran, nhưng giới phân tích cho rằng bất kỳ hành động nào như vậy cũng sẽ tiềm ẩn những hậu quả nghiêm trọng.

Trả lời phỏng vấn Fox News, Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ có khả năng kiểm soát toàn bộ Iran, song ông không muốn triển khai bộ binh và vẫn ưu tiên đạt được một thỏa thuận với Tehran trong thời gian sớm nhất. 

Giới phân tích nhận định những động thái cứng rắn của cả Mỹ và Iran đang được hai bên sử dụng như những nước cờ tạo lợi thế trên bàn đàm phán. Việc hai bên vẫn duy trì các kênh liên lạc bất chấp những đợt tấn công quân sự qua lại có thể là tín hiệu cho thấy cả Washington và Tehran đều mong muốn tìm kiếm một giải pháp nhằm ngăn chặn xung đột lan rộng và tạo dư địa cho các bước đi ngoại giao tiếp theo.