Hoàn thiện Luật Hải quan theo hướng giảm thủ tục, giảm chi phí

Tái thiết kế quy trình quản lý hải quan

Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc tái thiết kế quy trình quản lý hải quan, tái cấu trúc xây dựng hệ thống công nghệ thông tin. Tăng cường kết nối dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, cải cách thủ tục hải quan, thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện trên cơ sở phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và mức độ rủi ro của người nộp thuế, người khai hải quan; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho hải quan địa phương; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính.

Đồng thời, khắc phục các bất cập của Luật Hải quan năm 2014; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các pháp luật liên quan; tăng cường kiểm tra chặt chẽ với các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, nâng cao tính tuân thủ pháp luật hải quan.

Phạm vi sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan tập trung sửa đổi một số điều về tên gọi, chức danh; thủ tục hải quan; khu, kho; quản lý rủi ro; kiểm tra sau thông quan; tạm dừng đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ... 

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan gồm 4 Điều, cụ thể như sau: Điều 1 (Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan); Điều 2 (Sửa đổi, bổ sung một số điểm, khoản của các luật có liên quan); Điều 3 (Điều khoản thi hành); Điều 4 (Điều khoản chuyển tiếp).

Về các nội dung sửa đổi, bổ sung, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi quy hoạch, thiết kế xây dựng liên quan đến khu thương mại tự do, Chính phủ quy định chi tiết về địa điểm làm thủ tục hải quan.

Bên cạnh đó, bổ sung thời điểm để xác định thời hạn khai bổ sung (trước thời điểm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát); đối với trường hợp khai bổ sung quá thời hạn hoặc khai bổ sung theo yêu cầu của cơ quan hải quan thì bị xử phạt theo quy định của pháp luật. 

Chính phủ cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 58 theo hướng quy định doanh nghiệp kinh doanh kho bãi cảng chịu trách nhiệm thực hiện việc tiêu hủy đối với hàng hóa gây ô nhiễm môi trường trong trường hợp không xác định được chủ phương tiện vận tải, người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được chủ phương tiện vận tải ủy quyền. 

Bổ sung quy định cơ quan hải quan cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu trong quá trình thực hiện kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa quá cảnh là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ. Bỏ quy định “không áp dụng việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa quá cảnh” tại Điều 73.

Ngoài ra, bổ sung nguyên tắc kiểm tra sau thông quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và ứng dụng công nghệ số; hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở người khai hải quan và kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp; sửa đổi thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn thời hạn kiểm tra sau thông quan từ “10 ngày làm việc” thành “tối đa là 20 ngày”; quy định về nguyên tắc thực hiện kiểm tra sau thông quan và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung này.

Đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động 

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, Ủy ban tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động hải quan. 

Đồng thời, tán thành với định hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý hải quan trên cơ sở dữ liệu, quản lý rủi ro, về phân quyền, phân cấp trong dự thảo Luật.

Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện quy định chi tiết về quản lý hải quan đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, bảo đảm cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu; tiếp tục rà soát các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phân định rõ phạm vi, tránh chồng lấn và thuận lợi trong quá trình triển khai.

Về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, ông Phan Chí Hiếu cho hay, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với quy định yêu cầu tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử.

Đồng thời, đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng việc xác thực định danh điện tử chỉ thực hiện một lần đối với mỗi tài khoản và được sử dụng thống nhất cho các giao dịch phát sinh trên tài khoản đó, bảo đảm thuận lợi cho người sử dụng và hiệu quả quản lý. Có ý kiến cho rằng trách nhiệm xác thực định danh điện tử của người bán hàng trên nền tảng thương mại điện tử đã được quy định trong Luật Thương mại điện tử, vì vậy để nghị tiếp tục rà soát quy định của dự thảo Luật để tránh chồng chéo, trùng lặp.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cơ bản tán thành việc bổ sung quy định về kiểm định hải quan. Đồng thời, đề nghị quy định trong Luật một số căn cứ cụ thể để xác định hàng hóa cần kiểm định, trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc xem xét đầy đủ các kết quả đánh giá, bạn hành thông báo cuối cùng, trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định chỉ tiết.

Song đề nghị làm rõ nội hàm “tiêu chí kỹ thuật” và mối quan hệ giữa hoạt động này với hoạt động kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo quy định của pháp luật chuyên ngành; đồng thời, làm rõ căn cứ, phương pháp, phạm vi, giai đoạn áp dụng kiểm định, trình tự, thủ tục, giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, kết quả đánh giá lại, kết quả đánh giá bổ sung...

Mặt khác, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc sửa đổi quy định về đại lý làm thủ tục hải quan theo hướng bãi bỏ các điều kiện đầu tư, kinh doanh, phù hợp với Luật Đầu tư và chủ trương cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, quy định giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định tiêu chuẩn và quản lý hoạt động của đại lý làm thủ tục hải quan, nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan chưa thể hiện rõ quan điểm quản lý bằng kết nối hệ thống, giám sát và hậu kiểm.

Do đó, đề nghị cân nhắc quy định theo hướng trên cơ sở quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng quy trình, thủ tục để quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hậu kiểm.

Việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách tại 10 văn bản của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tập trung vào: Đổi mới bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; cắt giảm thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc địa giới; minh bạch, tự động hóa, ứng dụng AI và dữ liệu lớn trong quy trình hoạt động hải quan; tăng cường quản lý thương mại điện tử, kết nối chia sẻ dữ liệu; rà soát, thống nhất phân cấp, phân quyền theo Luật Tổ chức Chính phủ.