Bầu cử - Quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của công dân

4 nguyên tắc bảo đảm dân chủ trong bầu cử

Theo Điều 7 của Hiến pháp 2013 và Điều 1 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND được tiến hành theo 4 nguyên tắc: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Đây là những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ, bảo đảm để quyền lực nhà nước thực sự thuộc về Nhân dân.

Nguyên tắc phổ thông khẳng định mọi công dân Việt Nam, không phân biệt dân tộc, giới tính, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, đủ 18 tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND theo quy định của pháp luật (trừ những trường hợp bị tước quyền theo bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật hoặc mất năng lực hành vi dân sự). Nguyên tắc này thể hiện tính dân chủ rộng rãi, tạo điều kiện để mọi công dân thực hiện quyền bầu cử và ứng cử của mình.

Nguyên tắc bình đẳng bảo đảm tính khách quan, không thiên vị, để mọi công dân đều có khả năng như nhau tham gia bầu cử và ứng cử. Nguyên tắc này thể hiện ở chỗ, mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi cư trú; mỗi người chỉ được ghi tên vào danh sách những người ứng cử ở 1 đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội hoặc 1 đơn vị bầu cử đại biểu HĐND thuộc 1 đơn vị hành chính ở cấp tương ứng. Mỗi cử tri chỉ được bỏ 1 phiếu bầu đại biểu Quốc hội và 1 phiếu bầu đại biểu HĐND ở mỗi cấp; giá trị mỗi lá phiếu là như nhau, không có sự phân biệt.

Bình đẳng còn thể hiện ở việc phân bổ hợp lý cơ cấu, thành phần, số lượng người được giới thiệu ứng cử và đại biểu được bầu, bảo đảm tính đại diện của các vùng, miền, các tầng lớp Nhân dân, các dân tộc thiểu số và phụ nữ có tỷ lệ đại diện hợp lý trong Quốc hội, HĐND.

Nguyên tắc trực tiếp đòi hỏi cử tri trực tiếp đi bầu, tự bỏ phiếu vào hòm phiếu để lựa chọn người xứng đáng. Pháp luật nghiêm cấm việc bầu thay, bầu hộ hoặc gửi thư bầu. Đối với cử tri ốm đau, già yếu, khuyết tật hoặc đang bị tạm giữ, tạm giam, Tổ bầu cử mang hòm phiếu phụ đến tận nơi để bảo đảm mọi công dân đủ điều kiện đều được thực hiện quyền bầu cử của mình.

Nguyên tắc bỏ phiếu kín bảo đảm cử tri tự do lựa chọn người mình tín nhiệm, không bị tác động hay can thiệp bởi những điều kiện và yếu tố bên ngoài. Cử tri viết phiếu trong khu vực riêng, không ai được xem, được biết và can thiệp vào việc viết phiếu bầu. Cử tri cũng tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu, qua đó bảo đảm tính khách quan, trung thực của kết quả bầu cử.

Quyền và nghĩa vụ thiêng liêng của công dân

Tính đến ngày bầu cử, Chủ nhật 15/3, công dân Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên (có ngày sinh từ 15/3/2008 trở về trước) có quyền bầu cử theo quy định của pháp luật. Mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri, trừ những trường hợp pháp luật quy định không được tham gia bầu cử.

Quyền bầu cử là quyền chính trị cơ bản được Hiến pháp ghi nhận. Nhưng quyền luôn gắn liền với nghĩa vụ. Thông qua lá phiếu của mình, mỗi công dân trực tiếp góp phần thiết lập bộ máy nhà nước, lựa chọn những người đại diện thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước.

Vì vậy, tham gia bầu cử không chỉ là thực hiện quyền lợi mà còn là trách nhiệm đối với Tổ quốc và tương lai của đất nước.

Trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được triển khai quyết liệt, toàn diện và đồng bộ. Bộ máy nhà nước được sắp xếp theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; nền hành chính quốc gia từng bước chuyên nghiệp, hiện đại; hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện đồng bộ hơn.

Việc bổ sung nội dung “kiểm soát quyền lực nhà nước” vào nguyên tắc tổ chức, vận hành của Nhà nước là bước đột phá quan trọng, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân.

Nhiều đạo luật quan trọng như Luật Trưng cầu ý dân, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, cùng các luật sửa đổi, bổ sung về tổ chức chính quyền địa phương và bầu cử đã cụ thể hóa ngày càng đầy đủ hơn các quyền dân chủ trực tiếp của Nhân dân.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định: “Xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị; luôn phải đặt trong tổng thể công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, được thực hiện nghiêm minh; bảo đảm và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân”.

Trong bối cảnh đó, bầu cử không chỉ là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước mà còn là dịp để mỗi công dân thể hiện ý thức trách nhiệm, niềm tin và khát vọng phát triển. Mỗi lá phiếu là sự gửi gắm niềm tin, là tiếng nói của Nhân dân trong việc lựa chọn những đại biểu xứng đáng, góp phần xây dựng Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ bầu cử chính là cách thiết thực để khẳng định vị thế làm chủ của Nhân dân, củng cố bản chất tiến bộ của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Việt Nam và tiếp tục đưa đất nước vững bước trên con đường phát triển bền vững trong giai đoạn mới.