Quản lý thanh khoản quỹ đầu tư: Điểm nhấn phòng ngừa trong Thông tư số 136/2025/TT-BTC

Thông tư số 136/2025/TT-BTC đặt quản lý thanh khoản vào trọng tâm phòng ngừa rủi ro của thị trường quỹ đầu tư. Ảnh ST

Thanh khoản: từ rủi ro vận hành sang vấn đề ổn định thị trường

Ở giai đoạn thị trường quỹ đầu tư còn ở quy mô nhỏ, thanh khoản chủ yếu được nhìn nhận như bài toán kỹ thuật trong quản trị danh mục của từng quỹ. Việc nhà đầu tư rút vốn thường mang tính cá biệt, tác động giới hạn trong phạm vi quỹ và ít tạo ra ảnh hưởng đáng kể tới thị trường nói chung.

Tuy nhiên, khi thị trường phát triển về quy mô và mức độ liên thông, bức tranh này đã thay đổi. Quy mô tài sản quản lý gia tăng, số lượng quỹ mở rộng, cùng với mức độ gắn kết ngày càng rõ nét giữa quỹ đầu tư và thị trường cổ phiếu, trái phiếu, khiến các đợt rút vốn tập trung có thể buộc quỹ phải bán tài sản trong điều kiện bất lợi. Áp lực thanh khoản vì vậy không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của từng quỹ, mà còn có khả năng gia tăng biến động giá và tác động đến tâm lý thị trường.

Thực tế này cho thấy, rủi ro thanh khoản đã vượt ra khỏi phạm vi quản trị nội bộ, trở thành một yếu tố liên quan trực tiếp đến sự ổn định của thị trường vốn. Khi nhiều quỹ cùng chịu áp lực rút vốn trong điều kiện thị trường biến động mạnh, nguy cơ rủi ro mang tính hệ thống không thể bị xem nhẹ.

Chính từ bối cảnh đó, việc đưa thanh khoản trở thành một trục điều chỉnh quan trọng trong khung pháp lý về quỹ đầu tư được xem là bước đi phản ánh tư duy quản lý và kiểm soát, phòng ngừa rủi ro hiện đại tương thích với sự trưởng thành của thị trường trong giai đoạn phát triển mới.

Cách tiếp cận phòng ngừa trong Thông tư số 136/2025/TT-BTC

Trong Thông tư số 136/2025/TT-BTC, quản lý thanh khoản lần đầu được đặt trong logic phòng ngừa, cho thấy cách tiếp cận quản lý đã bước sang một nấc mới so với giai đoạn trước. Thay vì tiếp tục ưu tiên mở rộng theo chiều số lượng hay hình thức, khung quản lý mới hướng tới việc thiết kế một khuôn khổ vận hành đủ rộng nhưng có kiểm soát, phù hợp với quy mô và mức độ phức tạp ngày càng gia tăng của dòng vốn đầu tư.

Riêng ở trục thanh khoản, các điều chỉnh của Thông tư 136 cho thấy tư duy quản lý đã dịch chuyển từ xử lý khi rủi ro phát sinh sang chủ động phòng ngừa và kiểm soát. Trọng tâm không còn nằm ở việc can thiệp sau khi xảy ra rút vốn ồ ạt, mà là yêu cầu các quỹ phải nhận diện sớm kịch bản căng thẳng, chuẩn bị phương án ứng phó và giới hạn tác động lan tỏa ngay từ đầu.

Theo PGS.TS. Lê Vũ Nam – Giảng viên cao cấp, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), việc đưa quản lý thanh khoản vào logic phòng ngừa là bước tiến phù hợp với trình độ phát triển hiện nay của thị trường quỹ đầu tư khi TTCK Việt Nam đã chuyển từ thị trường cận biên sang vị thế của thị trường mới nổi. Trong điều kiện quy mô TTCK đủ lớn và mức độ liên thông ngày càng cao, rủi ro thanh khoản nếu không được nhận diện và kiểm soát sớm có thể tạo hiệu ứng dây chuyền kèm theo những tác động tiêu cực, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư và tính ổn định của toàn hệ thống.

Ở góc độ vận hành, cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu các công ty quản lý quỹ phải chủ động hơn trong việc xây dựng những kịch bản khác nhau, kể cả kịch bản xấu nhất, đánh giá khả năng đáp ứng nghĩa vụ mua lại chứng chỉ quỹ và chuẩn bị phương án ứng phó phù hợp. Thanh khoản không còn là biến số bị động phụ thuộc hoàn toàn vào hành vi nhà đầu tư, mà trở thành nội dung phải được tích hợp xuyên suốt trong quản trị danh mục, phân bổ tài sản và công bố thông tin.

Theo đó, trách nhiệm quản lý thanh khoản không chỉ gắn với hiệu quả đầu tư, mà còn liên quan trực tiếp đến kỷ luật thị trường và niềm tin của nhà đầu tư. Khi các chuẩn mực ứng phó được xác lập rõ ràng, khả năng xảy ra hành vi bán tháo mang tính dây chuyền sẽ được hạn chế, qua đó giảm thiểu tác động lan tỏa trong những giai đoạn thị trường chịu áp lực tâm lý. Thanh khoản vì vậy được nhìn nhận như một "lớp đệm an toàn" cho thị trường quỹ đầu tư, gắn chặt với yêu cầu kỷ luật vận hành và chuẩn mực quản trị.

Thanh khoản và bảo vệ nhà đầu tư trong giai đoạn thị trường lớn lên

Sau gần 5 năm thực thi Thông tư số 98/2020/TT-BTC, thị trường quỹ đầu tư đã bước sang một trạng thái phát triển khác về quy mô, cấu trúc và vai trò trong dòng chảy vốn của nền kinh tế. Quỹ đầu tư không còn chỉ đóng vai trò bổ trợ, mà từng bước trở thành kênh cung ứng vốn trung – dài hạn quan trọng trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, chính quá trình mở rộng nhanh này cũng làm lộ rõ những thách thức mới về chất lượng quản lý, vận hành của thị trường. Khi thị trường còn nhỏ, rủi ro lớn nhất là thiếu khuôn khổ pháp lý. Nhưng khi thị trường đạt tới một độ lớn nhất định, rủi ro lại dịch chuyển sang cách thức vận hành, trong đó thanh khoản là một trong những điểm nhạy cảm nhất.

Dưới góc độ bảo vệ nhà đầu tư, quản lý thanh khoản không chỉ nhằm giảm rủi ro cho từng quỹ, mà còn gắn liền với vấn đề phân bổ rủi ro một cách công bằng. Trong điều kiện thị trường biến động, nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, nhà đầu tư rút vốn sớm có thể hưởng lợi, trong khi những người còn lại phải gánh chịu chi phí từ việc bán tài sản trong điều kiện bất lợi.

Theo PGS.TS. Lê Vũ Nam, việc quy định rõ trách nhiệm quản lý thanh khoản giúp hạn chế tình trạng "chuyển rủi ro" giữa các nhóm nhà đầu tư. Khi công ty quản lý quỹ có nghĩa vụ nhận diện sớm áp lực thanh khoản và áp dụng các biện pháp ứng phó theo chuẩn mực thống nhất, quyền lợi của nhà đầu tư còn nắm giữ chứng chỉ quỹ sẽ được bảo vệ tốt hơn.

Ở tầm rộng hơn, quản lý thanh khoản là điều kiện tiên quyết để quỹ đầu tư thực hiện vai trò nhà đầu tư dài hạn trên thị trường vốn. Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, chỉ khi được vận hành trên nền tảng quản trị rủi ro vững chắc, quỹ đầu tư mới có thể góp phần ổn định dòng vốn trung – dài hạn và nâng cao chất lượng tăng trưởng của thị trường vốn. Theo nghĩa đó, Thông tư số 136/2025/TT-BTC không nhằm "siết" thị trường, mà đặt ra những chuẩn mực cần thiết để thị trường quỹ đầu tư vận hành ổn định hơn, phù hợp với trình độ phát triển mới của thị trường vốn Việt Nam.