Ngành phân bón bảo đảm nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp trước xung đột Trung Đông

Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,97 triệu tấn phân bón với kim ngạch gần 845 triệu USD

Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, mức độ ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tại Trung Đông phụ thuộc lớn vào diễn biến và thời gian kéo dài của xung đột. Tuy vậy, những biến động ban đầu đã cho thấy nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu và gia tăng chi phí sản xuất đối với thị trường phân bón toàn cầu.

Một trong những yếu tố đáng chú ý là sự gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược kết nối các quốc gia vùng Vịnh với thị trường thế giới. Đây là cửa ngõ vận chuyển quan trọng đối với nhiều loại nguyên liệu phục vụ sản xuất phân bón. Thống kê cho thấy mỗi tháng có khoảng 1,2-1,5 triệu tấn urê, 1,5-1,8 triệu tấn lưu huỳnh và khoảng 400.000-500.000 tấn amoniac được vận chuyển qua tuyến đường này. Khi hoạt động vận tải bị gián đoạn, nguồn cung các nguyên liệu đầu vào của ngành phân bón toàn cầu có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Bên cạnh rủi ro thiếu hụt nguyên liệu, chi phí logistics cũng có thể tăng mạnh nếu bất ổn kéo dài. Phần lớn các tàu vận chuyển amoniac và tàu chở lưu huỳnh khó thay đổi lộ trình do đặc thù hàng hóa, trong khi gần như không có tuyến hàng hải nào từ khu vực vùng Vịnh ra thế giới mà không đi qua eo biển Hormuz. Điều này khiến chi phí vận chuyển, bảo hiểm và nhiều phụ phí khác có nguy cơ tăng cao.

Trung Đông hiện là khu vực xuất khẩu urê lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn mỗi năm. Trong đó, Iran sản xuất khoảng 5-6,5 triệu tấn urê/năm và cũng là một trong những quốc gia sản xuất amoniac lớn nhờ nguồn khí tự nhiên dồi dào. Ngoài Iran, nhiều quốc gia trong khu vực như Saudi Arabia, Qatar, UAE, Bahrain và Oman cũng là những trung tâm sản xuất phân bón quy mô lớn.

Khi xung đột leo thang, một số nhà máy sản xuất phân bón tại khu vực này đã phải tạm dừng hoạt động. Một số cơ sở sản xuất urê và amoniac tại Iran buộc phải ngừng sản xuất, trong khi các nhà máy tại Ai Cập và Jordan bị ảnh hưởng do nguồn cung khí đốt từ Israel bị gián đoạn. Tình trạng bất ổn cũng khiến nguồn cung lưu huỳnh trên thị trường quốc tế trở nên căng thẳng, bởi gần một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển trên thế giới có nguồn gốc từ Trung Đông.

Trong bối cảnh đó, ngành phân bón Việt Nam dù có mức độ tự chủ nhất định vẫn khó tránh khỏi ảnh hưởng từ biến động thị trường quốc tế. Tuy nhiên, lợi thế của Việt Nam là nhiều doanh nghiệp chủ lực sản xuất phân bón từ nguồn khí tự nhiên trong nước. Theo TS. Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, các doanh nghiệp lớn như Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau sản xuất urê từ nguồn khí khai thác trong nước nên ít chịu rủi ro gián đoạn nguồn cung khí đầu vào.

Cơ cấu sản xuất phân bón trong nước cho thấy, một số sản phẩm như urê, NPK hay supe lân có nguồn cung khá dồi dào so với nhu cầu nội địa, trong khi Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu kali, phân vi lượng và khoảng 40% nhu cầu DAP. Do nhu cầu phân bón trong nước mang tính thời vụ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động xuất khẩu để duy trì công suất và cân đối tồn kho.

Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,97 triệu tấn phân bón với kim ngạch gần 845 triệu USD, tăng 14,1% về lượng và 19% về giá trị so với năm 2024. Campuchia là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm hơn 1/3 tổng lượng xuất khẩu của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, cả nước nhập khẩu gần 6,2 triệu tấn phân bón với trị giá khoảng 2,2 tỷ USD, trong đó Trung Quốc là nguồn cung lớn nhất.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thị trường phân bón toàn cầu biến động khó lường, doanh nghiệp cần tiếp tục đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, tiết kiệm chi phí sản xuất và đầu tư công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, việc theo dõi sát diễn biến địa chính trị và thị trường vận tải quốc tế cũng rất cần thiết để chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Với năng lực sản xuất trong nước và kinh nghiệm ứng phó với biến động thị trường, ngành phân bón Việt Nam cần theo dõi sát diễn biến của thị trường, qua đó tiếp tục bảo đảm nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp trước những tác động khó lường từ xung đột Trung Đông.